Məaric surəsi — Ayə 19

1) Bəzi sözlərin izahı:

• هَلُوعًا (həlū'an): ən şiddətli təlaş, narahatlıq və tamahkarlıq. İnsanın qorxu və ya tamah anında daxilən sarsılması, dözümsüzlük göstərməsi.
• الْإِنسَانَ (əl-insān): insan — burada bəşər nəslinin ümumi təbiətinə işarə edilir.

2) Ayənin təfsiri:

Uca Allah bu ayədə insanın yaradılış təbiətindən xəbər verir: insan elə yaradılmışdır ki, o, çox təlaşlı, dözümsüz və tamahkar bir varlıqdır. Ona bir çətinlik, yoxsulluq və ya qorxu üz verəndə dərhal sarsılır, fəryad edir, səbirsizlik göstərir. Ona bir yaxşılıq, bolluq və ya nemət gələndə isə xəsislik edir, əlindəkini vermək istəmir, comərdlik göstərmir.

Bu, insanın fitrətində olan bir zəiflikdir. Lakin bu ayə insanı qınayıb yalnız qoymur — ardınca gələn ayələrdə Allah bu təbiətdən qurtuluş yolunu da göstərir: namazlarını vaxtında və davamlı qılanlar, mallarında kasıblar üçün haqq ayıranlar, hesab gününə inananlar, Rəbbinin əzabından qorxanlar və iffətlərini qoruyanlar — bunlar bu zəiflikdən uzaqlaşan kəslərdir.

Deməli, ayə insanı ümidsizliyə salmır, əksinə, ona öz nəfsini tanımağı və onu iman, ibadət və yaxşı əməllərlə tərbiyə etməyi öyrədir. İnsan zəif yaradılmışdır, amma Allahın rəhməti və doğru yolu tutmaqla bu zəifliyi aradan qaldırmaq mümkündür.

3) Dəvət xarakterli nəsihət:

Ey insan! Bil ki, sənin bu təlaşlı, tamahkar təbiətin sənə düşmən deyil — bu, sənə özünü tanımaq üçün verilmiş bir güzgüdür. Quran səni qorxutmaq üçün deyil, səni qurtarmaq üçün nazil olmuşdur. Gəl, bu ayənin ardınca gələn yolu tut: namazını qoru, malının bir hissəsini ehtiyac sahiblərinə ver, qiyamət gününə yəqinlə inan, Rəbbindən qorx və iffətini qoru. O zaman görəcəksən ki, sənin qəlbin sakitlik tapır, nəfsin təlaşdan azad olur. Allah səni bu təbiətlə yaratdı, amma səni bu təbiətin üstünə qaldıracaq yolu da göstərdi. Bu yolu tutanlar əbədi Cənnətə nail olacaqlar — orada nə qorxu, nə kədər, nə də təlaş var.