سوره معارج — آیه 19

معانی کلمات:

• هَلُوعًا: به معنای بسیار بیتاب و جزعکننده است؛ کسی که هنگام سختیها بیتابی شدید میکند و هنگام رسیدن به خیر، بسیار آزمند و بخیل میشود.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به یکی از ویژگیهای ذاتی انسان اشاره میکند و میفرماید که انسان در سرشت خود، شتابزده و بیتاب آفریده شده است. این ویژگی یعنی انسان وقتی به مصیبت و سختی دچار میشود، بیتابی و جزع شدیدی از خود نشان میدهد و طاقت خود را از دست میدهد؛ و چون به نعمت و خیری میرسد، از شدت حرص و طمع، بخل میورزد و از انفاق و بخشش خودداری میکند. این حالت، نشاندهنده ضعف و ناتوانی انسان در برابر ناملایمات و همچنین آزمندی او در برابر داشتههایش است. اما این سرشتِ ناپسند، برای همه انسانها یکسان نیست؛ بلکه کسانی که به نماز و عبادت میپردازند و ایمان خود را تقویت میکنند، میتوانند بر این ویژگی غلبه کنند و به جای جزع و بخل، صبر و شکر پیشه کنند.

فواید و پیامهای آیه:

• شناخت ضعفهای ذاتی انسان، او را به تواضع و فروتنی در برابر پروردگار وا میدارد و به او یادآوری میکند که برای اصلاح خود به کمک الهی نیازمند است.
• این آیه نشان میدهد که دین اسلام، تنها به عبادتهای ظاهری اکتفا نمیکند؛ بلکه به تربیت روح و اصلاح صفات درونی مانند صبر، شکر و سخاوت نیز توجه ویژهای دارد.
• راه نجات از صفات ناپسند، ارتباط با خداوند از طریق نماز و عبادت است؛ چرا که نماز، انسان را از بیتابی و بخل بازمیدارد و او را به صبر و استقامت دعوت میکند.
• این آیه به ما میآموزد که برای رسیدن به کمال انسانی، باید با صفات منفی خود مبارزه کنیم و به فضایل اخلاقی مانند صبر در سختیها و شکرگزاری در نعمتها آراسته شویم.