Ma'orij surasi — Oyat 37

Kalimalarning maʼnolari:

• ʼʼIzīnʼʼ (عِزِين): guruh-guruh, toʻda-toʻda boʻlib, tarqoq holda yigʻilgan jamoalar. Bu soʻzning birligi — ʼʼʼizzaʼʼ (عِزَة) boʻlib, maʼnosi — guruh, jamoa.

Tafsir:

Ey Muhammad alayhissalom, mana shu kofirlarni nima undadi-yu, ular siz tomoningizga shoshilib, boʻyinlarini choʻzib, koʻzlarini sizga qadab, oʻngingizdan ham, chapingizdan ham guruh-guruh boʻlib, toʻda-toʻda boʻlib yigʻilishdi? Ular atrofingizni oʻrab, sizdan va Allohning kitobidan yuz oʻgirgan holda, turli majlislar tuzib, bir-birlari bilan gapirishib, sizning ahvolingizdan ajablanib, masxara qilishdi.

Ular har tomondan sizni oʻrab olishib, sizning daʼvatingizni buzishga urinishdi. Ammo ularning bu harakati na sizga zarar yetkaza oldi, na Islom dini ravnaq topishiga toʻsqinlik qila oldi. Ular shunchaki behuda yugurishdi, chunki ularning maqsadi haqni inkor etish va botilni himoya qilish edi.

Ular goʻyo jannatga kirishga umid qilgandek, sizning atrofingizda toʻplanib, sizdan moʻjiza talab qilishdi. Lekin ularning bu orzulari xom xayoldir. Alloh ularni xuddi boshqa insonlar kabi xokisor suvdan (nutfadan) yaratgan. Ular yaratilishining ibtidosini bilib turib, oxiratni va qayta tirilishni inkor etishlari qanday ham aqlsizlik! Qachonki ular yaratilishning oddiy holatini tan olsalar-u, lekin qayta tirilishni va jannatga kirishni rad etsalar, bu ularning o'jarligi va haqdan yuz o'girganligidandir.

Foydalar:

• Ushbu oyat moʻminlarga sabr va matonatli boʻlishni oʻrgatadi: dushmanlar har qancha toʻplanib, qarshi chiqsalar ham, haq daʼvat ustida sobit turish kerak.
• Kofirlarning koʻpligi va uyushqoqligi ularning haq ekanligiga dalil emas; haqning mezonlari — dalil va hujjatdir, odamlarning koʻp yoki ozligi emas.
• Insonning asl yaratilishi oddiy suvdan ekanini eslash, kibr-havoni tashlab, Allohning qudrati va buyukligiga tan berishga undaydi.
• Paygʻambarga (s.a.v.) va uning izdoshlariga dushmanlarning hiyla-nayranglaridan qoʻrqmaslik, balki Allohga suyanib, daʼvatni davom ettirish kerakligi oʻrgatiladi.