سوره عبس — آیه 10

معانی کلمات:

• تَلَهّی: خود را به کاری مشغول کردن و از چیزی روی گرداندن؛ به معنای اشتغال و بیاعتنایی است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) را مورد خطاب قرار میدهد و او را از رفتاری که در برابر مرد نابینا (عبدالله بن ام مکتوم) انجام داده، پند میدهد. ماجرا از این قرار بود که آن حضرت به دلیل اشتیاق فراوان به هدایت سران قریش، مشغول گفتوگو با آنان بود و در این هنگام، مرد نابینایی برای پرسش و آموختن نزد ایشان آمد و چند بار سخن گفت، اما پیامبر به دلیل اشتغال به آن گفتوگو، از او روی گرداند و به او توجه نکرد.

خداوند در این آیه میفرماید: «تو از او روی میگردانی و به دیگری مشغول میشوی»؛ یعنی در حالی که آن مرد نابینا با شوق و اشتیاق به سراغ تو آمده و از خدا میترسد و در پی رستگاری و پاکی است، تو به جای توجه به او، به بزرگان مشرک که امیدی به ایمانشان نداری، روی میآوری و از او غافل میشوی. این آیه، هرچند خطاب به پیامبر است، اما درسی بزرگ برای همگان است که نباید مقام و جایگاه افراد، ملاک توجه و احترام باشد؛ بلکه باید به کسانی که حقیقتاً طالب هدایت و پاکی هستند، بیش از دیگران اهمیت داد.

فواید و پیامهای آیه:

1. برابری انسانها در نگاه اسلام: این آیه نشان میدهد که در اسلام، هیچ انسانی بر دیگری برتری ندارد؛ مگر به تقوا و پاکی. توجه به فقیران و مستضعفان و کسانی که تشنه حقیقتاند، از ارزشهای والای دین ماست.
2. اخلاق نبوی و ادب در برابر خدا: پیامبر (ص) با این تذکر، تربیت میشود تا نشان دهد که حتی بهترین بندگان خدا نیز ممکن است خطا کنند و خداوند با محبت و مهربانی، آنان را راهنمایی میکند. این، الگویی برای ماست که در برابر خطاهای دیگران، با نرمی و حکمت برخورد کنیم.
3. اهمیت نیت و اشتیاق در طلب هدایت: خداوند به ما میآموزد که ارزش انسان به صداقت و اشتیاق او در جستجوی حق است، نه به ثروت، قدرت یا موقعیت اجتماعی. کسی که با دلی پاک به دنبال حقیقت باشد، نزد خدا عزیزتر از هزاران فرد قدرتمند اما غافل است.
4. آموزههای قرآن برای همه زمانها: این آیه به ما میفهماند که قرآن نه تنها برای عصر نزول، بلکه برای همه نسلها درس زندگی دارد و رفتارهای ما را در هر شرایطی اصلاح میکند.