Абаса сүресі — Аят 10

1. Сөздердің мағынасы:

• فَأَنتَ — "ал сен" деген мағынада.
• عَنْهُ — "одан" деген мағынада, яғни соқыр адамнан.
• تَلَهَّىٰ — "назар аудармайсың, бойыңды бұрасың, басқа нәрсемен алаңдайсың" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз "لَهْو" түбірінен алынған, ол алаңдау, бір нәрседен бет бұрып, басқаға көңіл аудару дегенді білдіреді.

1. Аяттың тәпсірі:

Алдыңғы аяттарда Алла Тағала Пайғамбарымызға (с.а.с.) соқыр адам келген кезде одан бет бұрып, қасындағы үлкен адамдарға көңіл бөлгенін ескерткен болатын. Осы аятта сол ескерту жалғасып, былай делінеді: "Ал сен одан — яғни шын ниетпен келіп, Алладан қорқып, тура жолды үйренуді қалаған сол соқыр адамнан — басқа нәрселермен алаңдап, назарыңды бұрасың."

Бұл жерде Алла Тағала Пайғамбарға (с.а.с.) әдеп үйретіп, кімге көңіл бөлу керектігін, кімді назардан тыс қалдырмау керектігін көрсетіп отыр. Шын мәнінде, Алланың алдында адамдардың байлығы мен мәртебесі емес, жүрегінің тазалығы мен ниетінің шынайылығы құнды. Сол соқыр адам Алладан қорқып, білімге құштарлық танытып келген еді, ал Пайғамбар (с.а.с.) одан бет бұрып, қоғамдағы беделді адамдарға көңіл аударды. Осы аят арқылы Алла Тағала бұл істің дұрыс емес екенін білдіріп, шынайы ықыласпен келген адамды елемеуге болмайтынын үйретеді.

1. Аяттан алынатын пайдалы қағидалар:

• Ниеттің құндылығы: Алланың алдында адамның мәртебесі мен байлығы емес, жүрегінің тазалығы мен шынайы ниеті маңызды. Кімде-кім шын жүректен Аллаға бет бұрып, білім іздесе, оны ешқашан елемеу керек.
• Әділдік пен теңдік: Исламда барлық адамдар тең. Бай мен кедей, мықты мен әлсіз, көрінген мен көрмейтін — бәрі Алланың алдында бірдей. Сондықтан адамдарға қарым-қатынаста әділ болу — үлкен құндылық.
• Үйренуге құштарлық: Білім іздеп, тура жолды үйренуге ұмтылған адамды қолдау, оған көмектесу — игі іс. Бұл аят бізді білімге құштар жандарды құрметтеуге шақырады.
• Тәубе мен түзету: Пайғамбар (с.а.с.) болса да, Алла Тағала оны әдеппен түзетіп, үйретіп отыр. Бұл — адам баласы қателессе, тәубе етіп, түзелуге болатынын көрсетеді. Ислам — кемелдікке ұмтылу діні.
• Исламның мейірімділігі: Бұл аят Исламның әлсіздерге, мұқтаждарға қамқор болуды, олардың дауысын естуге шақыратынын көрсетеді. Ислам — тек күштілер мен байлардың діні емес, керісінше, барлық адамды қамтитын, мейірім мен әділетке негізделген дін.