Abasa surasi — Oyat 10

Kalimalarning ma'nolari:

• Talahha (تَلَهَّى): Bir narsadan yuz o'girib, boshqa narsa bilan mashg'ul bo'lmoq, chalg'imoq.

Tafsir:

Ey Rasululloh! Sizning huzuringizga Allohdan qo'rqib, hidoyat va o'git olishga astoydil intilib kelgan kishi — ya'ni o'sha ko'zi ojiz musulmon (Abdulloh ibn Ummi Maktum) haqida gap ketganda, siz undan yuz o'girib, boshqa ish bilan — Qurayshning katta arboblari bilan suhbatga berilib ketdingiz. Holbuki, u zot sizning oldingizga iymon va to'g'ri yo'l izlab kelgan edi. Unga e'tibor qaratish, uning savollariga javob berish sizning vazifangiz edi. Ammo siz o'sha paytda undan chalg'ib, o'zga mashg'ulotga berilib qoldingiz. Bu holat Payg'ambarga nisbatan muloyim tanbeh tarzida bayon qilinmoqda. Chunki Alloh taolo o'z Rasuli zimmasiga eng avvalo iymon keltirgan, Allohdan qo'rqadigan bandalarga e'tibor qaratishni buyuradi. Ushbu oyat orqali Alloh taolo Payg'ambar alayhissalomga shuni o'rgatadiki, da'vatda asosiy e'tibor qalbi ochiq, Allohdan qo'rqadigan, hidoyatga tashna kishilarga qaratilishi lozim. Kibr-u havoga berilgan, o'zini yetarli deb bilgan boylar esa ikkinchi darajali o'rinda turadi.

Foydalar:

1. Alloh taolo o'z Payg'ambariga nisbatan ham haqiqatni ochiq aytib, adolatli tanbeh berishni o'rgatadi. Bu esa Islomning haqqoniyligini va hech kimga xushomad qilinmasligini ko'rsatadi.
2. Islomda insonlarning qadri ularning boyligi yoki mavqei bilan emas, balki iymoni va Allohdan qo'rqishi bilan o'lchanadi. Kambag'al, lekin iymonli inson boy va obro'li kishilardan afzaldir.
3. Da'vat va nasihatda eng avvalo qalbi yumshoq, o'gitga tashna bo'lgan kishilarga e'tibor qaratish kerak. Allohning huzurida eng aziz banda — taqvodor bo'lganidir.
4. Bu oyat musulmonlarga odob o'rgatadi: har qanday vaziyatda ham haqni aytish, xato bo'lsa uni tan olish va to'g'ri yo'lga qaytish — buyuk fazilatdir.
5. Payg'ambar alayhissalomning bunday tanbehdan keyin ham Abdulloh ibn Ummi Maktumga alohida hurmat ko'rsatib, uni o'ziga yaqin tutganlari — Islomning kamtarlik va insonparvarlik diniga asoslanganini namoyon etadi.