Abasa surasi — Oyat 8

Kalimalarning ma’nolari:

• Jā’aka – Sening oldingga keldi.
• Yas’ā – Shoshilib, g‘ayrat bilan harakat qilib keldi (ya’ni, ilm va hidoyatni izlab, tezda huzuringga yetishga intildi).

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo Payg‘ambarimiz Muhammad (sollallohu alayhi va sallam)ga nisbatan mehr va tashvish bilan, lekin o‘rnatish ma’nosida xitob qilmoqda: “Amma o‘sha odamki, sening oldingga shoshilib, jonkuyarlik bilan keldi” – ya’ni, u yaxshilikni, to‘g‘ri yo‘lni va Qur’on ta’limotini o‘rganishni juda xohlab, tezda huzuringga yetib keldi. U Allohdan qo‘rqib, o‘z kamchiliklarini tuzatishga va hidoyat topishga astoydil intildi. Bu insonning holati, ayniqsa, uning ilmga bo‘lgan changoqligi va sadoqati diqqatga sazovordir. Alloh taolo bu oyatda Payg‘ambarimizning e’tiborini shunday g‘ayratli va xolis izlanuvchiga qaratishni, unga yuzlanib, uning savollariga javob berishni buyurmoqda. Bu, o‘z navbatida, da’vatda ustuvorlikni to‘g‘ri belgilash – ya’ni, ilm va hidoyatga tashna bo‘lganlarga alohida e’tibor qaratish lozimligini ko‘rsatadi. Zero, bunday kishilar o‘zlarini tarbiyalashga va Allohning kalomini o‘rganishga tayyor bo‘lib, ularning qalblari haqiqatni qabul qilishga ochiqdir.

Foydalar:

• Bu oyatdan o‘rganamizki, ilm va hidoyatni izlab kelgan kishiga yuzlanib, unga yordam berish – eng ulug‘ amallardan biridir. Chunki Alloh taolo bunday insonlarni maqtagan va ularning g‘ayratini e’tirof etgan.
• Da’vatda ustuvorlikni to‘g‘ri belgilash kerak: Alloh yo‘liga chaqiruvchi kishi, avvalo, chin dildan o‘rganishni xohlagan, qalbi ochiq insonlarga e’tibor qaratishi lozim. Bu islom da’vatining hikmatli usulidir.
• Alloh taolo bandalarining niyatlarini biladi va ularning xolis harakatlarini qadrlaydi. Shuning uchun har bir musulmon o‘z ilm talabida, xoh u Qur’on o‘rganish bo‘lsin, xoh boshqa ilmlar bo‘lsin, g‘ayrat va jonkuyarlik bilan harakat qilishi kerak.
• Bu oyat, shuningdek, Payg‘ambarimizning (sollallohu alayhi va sallam) insoniy fazilatlarini ham ko‘rsatadi – u kishi har bir insonning holatiga qarab, ularga to‘g‘ri munosabatda bo‘lganlar. Bu esa biz uchun go‘zal namunadir: har bir insonga uning ehtiyoji va ahvoliga qarab yondashish kerak.