Fajr surasi — Oyat 4

Kalimalarning ma'nolari:

• اللَّيْل – tun, kecha.
• يَسْرِ – yurib boradi, harakatlanadi, ketmoqda. "Sayr" – kechasi yurish, kecha vaqtida harakat qilish ma'nosini bildiradi.

Tafsir:

Alloh taolo ushbu oyatda tun (kecha) bilan qasam ichmoqda. "Tun yurganida" – ya'ni tun o'z zulmati bilan kirib kelayotganda, davom etayotganda va o'tib ketayotganda. Tun hamisha harakatdadir: u mag'ribdan boshlanib, tong otguncha davom etadi, so'ngra o'z o'rnini kunduzga bo'shatib beradi. Bu esa tunning doimiy ravishda o'zgarib, yangilanib turishini, Allohning qudrati bilan boshqarilayotganini ko'rsatadi.

Bu qasamlar – fajr vaqti, zul-hijjaning ilk o'n kechasi, shaf' (juft) va vitr (toq) narsalar hamda tun haqidagi qasamlar – inson aqlini hayratga soladigan ulug' hodisalardir. Bu qasamlarning javobi (maqsadi) shuki, har bir inson qilgan amallariga yarasha mukofot yoki jazo olishi uchun qayta tiriltiriladi. Ya'ni bu olamdagi buyuk voqealar bilan qasam ichib, oxiratdagi hisob-kitobning haq ekanligi tasdiqlanmoqda.

Foydalar:

• Alloh taolo o'z bandalariga o'zining buyuk mo''jizalarini eslatib, ularni oxiratga ishonishga chorlaydi. Tun va kunduzning almashinuvi, ularning tartibli harakati – Yaratganning qudrati va hikmatiga dalildir.
• Ushbu oyat insonga o'z hayotini chuqur o'ylashga, har bir amali uchun javob berishini yodda tutishga undaydi. Tun zulmatida ham, kunduz yorug'ligida ham Allohning nazorati ostida ekanligimizni eslatadi.
• Qasam ichilgan narsalarning ulug'ligi – fajr vaqti, muqaddas kunlar va tun – insonni ibodatga, Allohga yaqinlashishga va gunohlardan saqlanishga rag'batlantiradi. Chunki bu vaqtlar o'z-o'zidan barakali bo'lib, ularda duo va taat qilish savobini oshiradi.
• Oyat oxirida "aql egalari uchun yetarli dalil bormi?" degan ma'no kelganidek, insonni aqlini ishlatib, bu olamdagi belgilar orqali Haqni topishga da'vat etadi.