Fajr surasi — Oyat 5

So‘zlarning ma’nolari:

• حِجْر (hijr): Aql, idrok va tushuncha. Bu yerda aqli raso, haqiqatni anglaydigan kishi nazarda tutilgan.

Tafsir:

Alloh taolo ushbu suraning avvalida o‘zining buyuk maxluqotlari — tong paytiga, Zulhijja oyining birinchi o‘n kechasi va ularning sharafiga, har juft va toq narsalarga hamda qorong‘uligi bilan yurib boruvchi kechaga qasam ichdi. Bu qasamlar Allohning qudrati va hikmatiga ishora qiluvchi ulkan belgilardir.

So‘ngra Alloh taolo: “Shu zikr qilingan qasamlarda aqli bor kishi uchun yetarli dalil va ishonch bormi?” — deb so‘raydi. Ya’ni, ey aql egasi, tongning yorishishi, kechalarning almashinishi, juft va toq narsalarning yaratilishidagi go‘zallik — bularning barchasi Allohning buyukligiga guvohlik beruvchi yetarli dalillardir. Aqli raso bo‘lgan har bir inson bu qasamlarni eshitib, o‘ylanib, Allohning azobidan qo‘rqishi va Uning buyruqlariga itoat etishi lozim.

Bu yerda “hijr” so‘zi aql ma’nosida kelgan bo‘lib, aslida aql egasi o‘zini harom va gunohlardan to‘xtatadigan kishidir. Chunki aqlning eng muhim xususiyati — insonni yomon ishlardan qaytarishidir.

Foydalar:

1. Alloh taolo o‘z maxluqotlari bilan qasam ichishi — bu maxluqotlarning ulug‘vorligini va ularda inson uchun saboqlar borligini ko‘rsatadi. Inson atrofidagi tabiat hodisalariga nazar solib, ulardan ibrat olishi kerak.
2. Aql — Allohning insonga bergan eng buyuk ne’matlaridan biridir. Aqlini ishlatgan kishi haqiqatni topadi, ishlatmaydigan kishi esa adashadi. Shuning uchun har bir inson o‘z aqlini to‘g‘ri yo‘lda ishlatishi va u bilan Allohning oyatlarini tafakkur qilishi lozim.
3. Qur’ondagi har bir qasam ortida katta hikmat va ma’no bor. Bu qasamlar insonni o‘ylashga, tadqiq qilishga va yaratilishdagi go‘zalliklarni anglashga chorlaydi. Kim bu oyatlarga aql bilan yondashsa, iymoni mustahkamlanadi va Allohga bo‘lgan muhabbati ortadi.
4. Alloh taolo bandalariga oson va tushunarli yo‘l bilan murojaat qiladi — savol shaklida. Bu esa insonning fikrini faollashtiradi va uni o‘zi javob topishga undaydi. Islom dini aql va tafakkur dinidir, u insonni ko‘r-ko‘rona ergashishga emas, balki o‘ylab, anglab iymon keltirishga da’vat etadi.