سوره توبه — آیه 114

معانی کلمات:

• أَوّاه: بسیار تضرّعکننده به درگاه خدا، بسیار زاریکننده و نالهکننده از روی خشوع.
• حَلِیم: بردبار، شکیبا و گذشتکننده در برابر خطاهای دیگران.

تفسیر آیه:

استغفار و طلب آمرزش ابراهیم علیهالسلام برای پدرش آزر، هرگز بهخاطر آن نبود که او بر آیین شرک باقی بماند و ابراهیم از این کار راضی باشد؛ بلکه این استغفار تنها بهخاطر وعدهای بود که به پدرش داده بود و امید داشت که با این کار، پدرش بهسوی ایمان و توحید بازگردد و از شرک دست بردارد. اما هنگامی که برای ابراهیم روشن شد که پدرش دشمن خداوند است و هیچ پند و اندرزی در او اثر نمیکند، و اینکه او بر کفر خواهد مرد، از او بیزاری جست و دست از استغفار برای او کشید. این عمل ابراهیم بر اساس اجتهاد و امیدواری او به هدایت پدر بود، نه مخالفت با فرمان الهی. بهراستی که ابراهیم، بسیار تضرّعکننده به درگاه خداوند و بردباری شکیبا بود که در برابر آزار و خطاهای قوم خود، صبر و گذشت پیشه میکرد.

فواید و پیامهای آیه:

• انسان باید در دعا و طلب خیر برای دیگران، نیت خالص و امید به هدایت آنان داشته باشد، اما اگر روشن شد که کسی با دشمنی با خداوند و اصرار بر گناه، راه هدایت را نمیپذیرد، باید از او فاصله بگیرد و بیزاری جوید.
• محبت و ارتباط عاطفی، هرگز نباید انسان را از مرزهای ایمان و بندگی خداوند فراتر ببرد؛ حتی پیامبران نیز در برابر دشمنان خدا، موضع قاطع میگیرند.
• صبر و بردباری و تضرّع به درگاه خداوند، از والاترین صفات بندگان صالح است و انسان را در مسیر حق ثابتقدم میسازد.
• این آیه به مسلمانان میآموزد که در روابط خود با غیرمسلمانان، اصل بر دعوت به خیر و مهربانی است، اما اگر دشمنی آنان با خدا و اسلام آشکار شد، باید با قاطعیت از آنان برائت جست و به خداوند پناه برد.