سوره توبه — آیه 61

معانی کلمات:

• أُذُنٌ: به معنای کسی که به سخن هر کسی گوش میدهد و آن را باور میکند.
• یُؤْمِنُ بِاللَّهِ: به خدا ایمان میآورد و او را تصدیق میکند.
• یُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِینَ: به مؤمنان باور دارد و سخن آنان را میپذیرد.
• رَحْمَةٌ: مایهی مهربانی و بخشایش.
• عَذَابٌ أَلِیمٌ: شکنجهای دردناک و سخت.

تفسیر آیه:

در میان منافقان کسانی هستند که پیامبر خدا (صلیاللهعلیهوسلم) را با گفتار خود میآزارند و برای توجیه کار زشت خود میگویند: «او (محمد) گوش است؛ یعنی به هر سخنی گوش میدهد و هر چه بشنود باور میکند، پس ما میتوانیم هر چه بخواهیم بگوییم و او تصدیقمان میکند.» خداوند به پیامبرش فرمان میدهد که به آنان پاسخ دهد: «اگر او گوش است، گوشِ خیر و نیکی است، نه گوشِ بدی و دروغ. او به خدا ایمان دارد و سخن مؤمنان راستین را میپذیرد، اما سخن منافقان و دروغگویان را باور نمیکند. او برای کسانی که از شما ایمان آوردهاند، مایهی رحمت و مهربانی است؛ زیرا با شنیدن سخنان آنان، راه هدایت و نیکی را به آنان نشان میدهد و از خطاهایشان درمیگذرد. اما کسانی که رسول خدا را با گفتار یا رفتار خود بیازارند، برای آنان عذابی دردناک و سخت در پیش است.»

فواید و درسهای آیه:

• این آیه نشان میدهد که پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوسلم) نه تنها گوشِ بدی و دروغ نیست، بلکه گوشِ خیر و رحمت است؛ او به سخن نیک گوش میدهد و آن را میپذیرد، اما به دروغ و نیرنگ توجه نمیکند.
• آزار رساندن به پیامبر و اولیای دین، گناهی بزرگ است و عذاب سختی در پی دارد؛ بنابراین مسلمانان باید در گفتار و رفتار خود نسبت به رسول خدا و رهبران دینی نهایت ادب و احترام را رعایت کنند.
• این آیه به ما میآموزد که صبر و بردباری پیامبر در برابر سخنان ناروا، نشانهی رحمت الهی است، اما این رحمت شامل کسانی نمیشود که با لجاجت و دشمنی، راه آزار و اذیت را در پیش میگیرند.
• ایمان واقعی، با تصدیق خدا و پذیرش سخن مؤمنان همراه است و انسان مؤمن باید در برابر دروغ و نفاق، هوشیار باشد و فریب ظاهر سخنان را نخورد.