سوره بلد — آیه 17

معانی کلمات:

• تَوَاصَوْا: یکدیگر را سفارش کردند و به همدیگر وصیت نمودند.
• بِالصَّبْرِ: به شکیبایی و استقامت (بر طاعت خدا، دوری از گناه، و تحمل سختیها).
• بِالْمَرْحَمَةِ: به مهربانی و رحمت نسبت به بندگان خدا.

تفسیر آیه:

سپس (برای عبور از گردنهٔ دشوار و دشواریهای آن) از زمرهٔ کسانی باشد که ایمان آوردهاند (و ایمانشان با عمل صالح همراه است) و یکدیگر را به صبر و شکیبایی سفارش میکنند؛ صبر بر اطاعت خداوند، صبر بر ترک گناهان، و صبر بر مصیبتها و سختیهای زندگی. و همچنین یکدیگر را به رحمت و مهربانی نسبت به مردم سفارش میکنند؛ یعنی به یاری رساندن به نیازمندان، دلسوزی نسبت به بندگان خدا، و نیکی کردن به خلق.

نکتهٔ مهم این است که این اعمال نیک (آزاد کردن برده، اطعام یتیم و بینوا) تنها زمانی ارزش و ثمره دارد که با ایمان به خدا همراه باشد؛ زیرا ایمان، اساس و پایهٔ پذیرش اعمال است. پس انسان باید ابتدا مؤمن باشد و سپس این کارهای خیر را انجام دهد و در کنار آن، دیگران را نیز به صبر و رحمت توصیه کند.

فواید و پیامهای آیه:

• ایمان، شرط قبولی اعمال نیک است؛ بدون ایمان، هیچ عمل خیری ارزش حقیقی ندارد.
• مؤمنان نهتنها خود اهل صبر و رحمت هستند، بلکه دیگران را نیز به این فضایل دعوت میکنند و در جامعه، فرهنگ صبر و مهربانی را ترویج میدهند.
• صبر بر اطاعت، صبر بر ترک گناه و صبر بر مصیبتها، سه شاخهٔ مهم صبر هستند که مؤمن باید در همهٔ آنها استقامت ورزد.
• رحمت و مهربانی با خلق، نشانهٔ ایمان راستین است و جامعهای که بر پایهٔ رحمت بنا شود، جامعهای سرشار از محبت و همدلی خواهد بود.
• این آیه به زیبایی، پیوند ایمان، صبر و رحمت را ترسیم میکند و راه سعادت دنیا و آخرت را در گرو این سه اصل میداند.