سوره زلزال — آیه 3

معانی کلمات:

• «الإِنسَانُ»: در اینجا منظور انسانِ کافر یا هر انسانی است که از شدت وحشت و ناباوری، دچار حیرت و سرگردانی میشود.
• «مَا لَهَا»: یعنی «او را چه شده است؟» یا «چه عارضهای برای او رخ داده است؟» — این جمله بیانگر تعجب و استفهام از علتِ این تحول عظیم است.

تفسیر آیه:

در آن هنگام که زمین با شدت تمام به لرزه درمیآید و آنچه در درون خود دارد — از مردگان و گنجینهها و اسرار نهفته — بیرون میریزد، انسانِ سرگشته و هراسان، با چشمانی حیرتزده و زبانی لرزان، فریاد برمیآورد که: «این زمین را چه شده است؟ چه حادثهای رخ داده که اینگونه میلرزد و آرامش خود را از دست داده است؟» این پرسش، نه از سرِ آگاهی، بلکه از سرِ ناباوری و وحشت است؛ چرا که انسان در برابر این پدیدهی خارقالعاده، خود را درمانده و عاجز میبیند و نمیتواند علت این دگرگونی عظیم را درک کند. او که روزگاری خود را مسلط بر زمین میپنداشت، اکنون میبیند که زمین تحت فرمان پروردگاری است که همهچیز را زیر سلطهی خود دارد و هیچ چیز از ارادهی او بیرون نیست.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه به انسان میآموزد که زمین و تمام کائنات، فرمانبردار خدایند و در برابر ارادهی او هیچ مقاومتی ندارند؛ پس انسان نباید به قدرت و توانایی خود مغرور شود، بلکه باید بداند که تنها خداست که بر همهچیز چیره است.
• یادآوری این صحنهی هولناک، انسان را به بازنگری در اعمال خود وامیدارد و او را از غفلت و بیخبری بیدار میکند تا برای روزی که زمین شهادت میدهد و همهچیز آشکار میشود، آماده باشد.
• این آیه نشان میدهد که قیامت حقیقتی است که هیچکس را یارای انکار آن نیست و حتی انسانِ منکر نیز در آن روز، با دیدن این تحولات، به عظمت و قدرت خداوند پی میبرد و زبان به اعتراف میگشاید، هرچند این اعتراف دیگر سودی برای او ندارد. پس چه نیکوست که انسان پیش از فرا رسیدن آن روز، به ایمان و عمل صالح روی آورد و از رحمت بیکران پروردگار بهرهمند شود.