سوره هود — آیه 105

معانی کلمات:

• یوم یأتی: روزی که آن روز (قیامت) فرا رسد.
• لا تکلّم: سخن نمیگوید.
• بإذنه: به اجازه و فرمان او (خداوند).
• شقی: بدبخت و تیرهروز که مستحق عذاب است.
• سعید: خوشبخت و نیکفرجام که به نعمتهای بهشتی دست مییابد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به یکی از هولناکترین صحنههای روز قیامت اشاره میکند؛ روزی که همه مردم برای حسابرسی جمع میشوند و آنچنان هیبت و عظمت الهی همه را فرا میگیرد که هیچ کس جرأت سخن گفتن ندارد. در آن روز، هیچ انسانی نمیتواند لب به سخن بگشاید، نه برای دفاع از خود، نه برای شفاعت دیگری، و نه حتی برای اظهار پشیمانی، مگر اینکه خداوند خود به او اجازه سخن گفتن دهد. این سکوت مطلق، نشانه قدرت کامل خداوند و ذلت و خواری بندگان در برابر اوست.

سپس خداوند میفرماید که مردم در آن روز به دو گروه تقسیم میشوند: گروهی شقی هستند که به سبب کفر و گناهانشان، گرفتار عذاب جهنم میشوند و گروهی سعید هستند که به لطف و رحمت الهی، وارد بهشت جاودان میشوند. این تقسیمبندی بر اساس اعمال و ایمان آنها در دنیا صورت میگیرد، نه بر اساس شانس یا تصادف.

فواید و پیامهای آیه:

1. عظمت و هیبت خداوند: این آیه به ما میآموزد که در برابر خداوند، هیچ کس یارای سخن گفتن ندارد مگر به اذن او. این حقیقت، ما را به تواضع و خشوع در برابر پروردگار دعوت میکند و یادآور میشود که همه چیز در دست اوست.
2. مسئولیتپذیری: دانستن اینکه سرنوشت نهایی ما یا شقاوت است یا سعادت، ما را به اندیشیدن درباره اعمالمان و تلاش برای بهبود آنها ترغیب میکند. این آیه انگیزهای قوی برای انجام کارهای نیک و پرهیز از گناهان است.
3. امید و ترس متعادل: قرآن کریم همزمان هم از شقاوت و عذاب میترساند و هم از سعادت و نعمت امید میدهد. این تعادل، مؤمن را در مسیر بندگی نگه میدارد؛ نه آنقدر مأیوس میشود که از عمل باز ایستد و نه آنقدر مغرور میشود که گناه را ساده بگیرد.
4. اهمیت شفاعت: ذکر اجازه خداوند برای سخن گفتن، اشاره به این دارد که شفاعت در آن روز تنها به اذن خداوند انجام میشود. این مطلب، مسلمانان را به توسل به پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) و اولیای الهی در حدود شرع تشویق میکند و امیدواری به رحمت الهی را در دلها زنده میسازد.