سوره هود — آیه 116

معانی کلمات:

• فَلَوْلَا: چرا، یا کاش که (برای توبیخ و سرزنش).
• الْقُرُونِ: امتهای گذشته و اقوام پیشین.
• أُولُو بَقِیَّةٍ: صاحبان خیر، عقل، و فضیلت؛ کسانی که دارای باقیماندهای از خیر و نیکی بودند.
• یَنْهَوْنَ: بازمیداشتند و نهی میکردند.
• الْفَسَادِ: فساد، تباهی، و نافرمانی در زمین.
• أُتْرِفُوا: بهرهمند شدند و در ناز و نعمت غوطهور گشتند.
• مُجْرِمِینَ: گناهکاران و کافران.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، امتهای پیشین را مورد سرزنش قرار میدهد و میفرماید: چرا در میان اقوام و ملتهای گذشته که پیش از شما بودند، گروهی از اهل خیر و صلاح وجود نداشتند که مردم را از فساد و تباهی در زمین بازدارند و آنان را به سوی حق و نیکی دعوت کنند؟ این سخن، توبیخی است بر آن امتها که چنین نکردند و راه اصلاح را در پیش نگرفتند.

اما در میان آن اقوام، تنها عدهای اندک بودند که ایمان آوردند و امر به معروف و نهی از منکر میکردند و از فساد بازمیداشتند. خداوند همین عدهی اندک را از عذاب خود نجات داد و آنان را رحمت کرد، در حالی که بقیهی مردم به هلاکت رسیدند.

سپس خداوند به توصیف حال اکثریت آن اقوام میپردازد و میفرماید: کسانی که به خود ستم کردند و ظالم بودند، از ناز و نعمتهای دنیوی که در آن غوطهور بودند، پیروی کردند و به دنبال شهوات و لذتهای زودگذر رفتند. آنان به جای توجه به آخرت و فرمان خدا، در گناه و معصیت غرق شدند و به همین سبب، مستحق عذاب الهی گردیدند و هلاک شدند.

فواید و درسهای آیه:

1. اهمیت امر به معروف و نهی از منکر: این آیه نشان میدهد که یکی از مهمترین عوامل نجات امتها از عذاب الهی، وجود کسانی است که در برابر فساد بایستند و مردم را به سوی خیر و صلاح دعوت کنند. اگر چنین افرادی نباشند، جامعه به تباهی کشیده میشود.
2. نقش اقلیت صالح در اصلاح جامعه: حتی اگر اکثریت جامعه فاسد باشند، وجود یک اقلیت مؤمن و صالح میتواند سبب نجات آنان از عذاب شود. پس نباید از کم بودن تعداد اهل حق ناامید شد.
3. هشدار درباره فریب نعمتها: پیروی از لذتها و نعمتهای دنیوی، انسان را به گناه و ستم میکشاند و موجب هلاکت او میشود. مؤمن باید هوشیار باشد و نعمتهای خدا را وسیلهای برای شکرگزاری و اطاعت قرار دهد، نه ابزاری برای طغیان و سرکشی.
4. عاقبت ظالمان: کسانی که به خود و دیگران ستم میکنند و از راه حق منحرف میشوند، سرانجام به عذاب الهی گرفتار خواهند شد. این آیه هشداری است برای همهی انسانها تا از ظلم و فساد دوری کنند.
5. امید به رحمت الهی: خداوند همواره کسانی را که در برابر فساد میایستند و به او ایمان دارند، نجات میدهد. این آیه به مؤمنان امیدواری میدهد که اگر در راه حق ثابتقدم باشند، خداوند آنان را یاری خواهد کرد.