Hud surasi — Oyat 119

Kalimalarning ma'nolari:

• "Rahim" – rahm qilgan, rahmatiga olgan, ya'ni hidoyatga muvaffaq qilgan.
• "Kalima" – so'z, hukm, qazo va qadar.
• "Tammath" – to'liq bo'ldi, sobit bo'ldi, amalga oshdi.
• "Jamii" – barchasi, hammasi.

Tafsir:

Alloh taolo bandalari orasida ixtilof (kelishmovchilik) bo'lishini, ularning turli yo'llarga bo'linishini xabar qilgan. Lekin bu ixtilof hamma uchun ham taqdir qilingan emas. Ushbu umumiy hukmdan mustasno bo'lganlar – Robbining rahmatiga erishgan zotlardir. Ya'ni, Alloh ularni O'z rahmati bilan hidoyatga boshqargan, ular esa iymon keltirib, payg'ambarlarga ergashgan. Ana shular ixtilof qilmaydilar – ular Allohning birligida va rasullar olib kelgan haq dinida birlashadilar, ular orasida nifoq va tafriqa bo'lmaydi.

Alloh taolo bandalarini mana shu maqsad uchun – ya'ni rahmatga erishuvchilar va ixtilof qiluvchilar bo'lishlari uchun yaratdi. Uning hikmati shuni taqozo qildiki, bandalar orasida baxtli va baxtsiz, to'g'ri yo'ldagi va adashgan, iymonli va kofir bo'lganlar bo'lsin. Har bir inson o'zi uchun yaratilgan narsaga qulaylashtirilgan – baxtli kishi baxtli bo'ladigan amallarga, baxtsiz kishi esa baxtsiz bo'ladigan amallarga yo'naltirilgan.

Shundan so'ng Alloh taoloning azaliy hukmi, qazosi va qadari to'liq bo'ldi: U zot O'zining azaliy ilmida va hikmatida shunday hukm qilgan ediki, albatta, do'zaxni jinlardan va odamlardan – shaytonga ergashgan, iymonga hidoyat topmagan itoatsiz bandalardan to'ldiradi. Bu – Uning muqarrar va o'zgarmas va'dasidir.

Foydalar:

1. Alloh taoloning rahmati – eng buyuk ne'matdir. Kim bu rahmatga erishsa, ixtilof va adashishdan saqlanadi, haq yo'lda birlashadi. Demak, bandaga yarashadigan ish – Allohdan rahmat va hidoyat so'rashdir.
2. Ixtilof va tafriqa – insonning o'z tanlovi va amali natijasidir. Alloh hech kimni adashishga majburlamagan, balki har kim o'z ixtiyori bilan yo'l tanlaydi.
3. Allohning hukmi va qazosi albatta amalga oshadi. Uning va'dasi haqdir – do'zax itoatsizlar bilan to'ldiriladi. Bu esa bandalarni ogohlantiradi: gunoh va isyondan qochish, tavba va iymonga shoshilish kerak.
4. Ushbu oyatda Allohning adolati va hikmati namoyon bo'ladi: U bandalarini behuda yaratmagan, balki ularni imtihon qilish, rahmatiga loyiq bo'lganlarni va azobiga duchor bo'ladiganlarni ajratish uchun yaratgan. Bu – hayotning maqsadli ekanini va har bir inson o'z amallari uchun javobgar bo'lishini bildiradi.
5. Mo'min kishi uchun bu oyatda katta bashorat bor: Allohning rahmati kengdir, u iymon keltirgan va solih amal qilgan bandalarni qamrab oladi. Rahmatga erishish yo'li – iymon, itoat va payg'ambarlarga ergashishdir.