سوره نحل — آیه 59

معانی کلمات:

• یَتَوَارَىٰ: پنهان میشود، خود را از دید مردم پنهان میکند.
• مِن سُوءِ مَا بُشِّرَ بِهِ: از زشتی و ناخوشایندی آنچه به او مژده داده شده (یعنی تولد دختر).
• عَلَىٰ هُونٍ: با خواری و ذلت.
• یَدُسُّهُ: او را پنهانی دفن میکند (زندهبهگور میکند).
• أَلَا سَاءَ مَا یَحْکُمُونَ: آگاه باشید! چه بد داوری و حکمی میکنند.

تفسیر آیه:

هنگامی که به یکی از این مشرکان خبر تولد دختر داده میشود، چهرهاش از غم و اندوه سیاه میشود و از شدت شرم و ناراحتی، خود را از قوم و قبیلهاش پنهان میکند تا مبادا کسی او را ببیند و از این خبر آگاه شود. او در حالی که دلش پر از اندوه و تحقیر است، در اندیشه فرو میرود که با این نوزاد چه کند: آیا او را نگه دارد و با خواری و ذلت بزرگ کند، در حالی که پیوسته از سرزنش و شماتت مردم در هراس باشد؟ یا اینکه او را زندهبهگور کند و در خاک پنهان نماید تا از این ننگ و عار رهایی یابد؟ این تفکر وحشتناک نشاندهنده عمق جهالت و بیرحمی آنان است. خداوند متعال با لحنی سرزنشآمیز میفرماید: «آگاه باشید! چه بد داوری و حکمی میکنند» — زیرا آنان برای خود آنچه را که نمیپسندند (دختر) به خدا نسبت میدهند و برای خود پسران را انتخاب میکنند. این داوری ناعادلانه و نادرست، نشانه گمراهی و انحراف کامل آنان از فطرت پاک انسانی است.

فواید و درسهای آیه:

1. کرامت دختر در اسلام: این آیه به زیبایی نشان میدهد که اسلام از همان ابتدا با فرهنگ جاهلیت که دختر را مایه ننگ و عار میدانست، به شدت مبارزه کرد. در اسلام، دختر مایه رحمت و برکت است و پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «هر کس دختری را بزرگ کند و نیکو تربیت نماید، او سپری از آتش جهنم برای او خواهد بود.»
2. نکوهش تبعیض جنسیتی: این آیه به ما میآموزد که هرگونه تبعیض بین زن و مرد، چه در جاهلیت قدیم و چه در جوامع مدرن امروزی، محکوم و ناپسند است. همه انسانها در پیشگاه خداوند برابرند و ارزش هر کس به تقوا و عمل صالح اوست، نه جنسیت او.
3. پناه بردن به خدا از جهل و خرافه: این آیه نشان میدهد که جهل و خرافه چگونه میتواند انسان را به بیرحمانهترین اعمال وادارد. امروز نیز اگر جامعهای از نور قرآن و هدایت الهی دور شود، ممکن است به اشکال مختلفی از ظلم و بیعدالتی گرفتار آید. قرآن کریم راه نجات از این تاریکیها را پیروی از هدایت الهی و دستورات حیاتبخش اسلام معرفی میکند.