Nahl surasi — Oyat 63

Kalimalarning maʼnolari:

• تَاللَّهِ: Alloh nomi bilan qasam ichish.
• أُمَمٍ: avvalgi ummatlar, xalqlar.
• فَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ: Shayton ularning yomon amallarini (kufr, shirk va gunohlarni) ularga chiroyli koʻrsatdi.
• فَهُوَ وَلِيُّهُمُ الْيَوْمَ: U (shayton) ularning doʻsti va yordamchisidir — Qiyomat kunida ularga yordam beruvchi sifatida.
• عَذَابٌ أَلِيمٌ: alamli, ogʻriqli azob.

Tafsir:

Ey Muhammad (s.a.v.)! Alloh taolo qasam ichib, senga xabar bermoqda: «Alloh nomi bilan qasamki, Biz sendan oldin ham turli ummatlarga paygʻambarlar yubordik». Xuddi shu kabi, avvalgi ummatlarga ham paygʻambarlar kelgan edi. Ammo shayton ularning qilgan yomon ishlarini — kufrni, paygʻambarlarni yolgʻonchi qilishni, Allohdan boshqalarga ibodat qilishni — ularning koʻzlariga chiroyli va jozibali qilib koʻrsatdi. Natijada ular bu yomon amallarni yaxshi deb oʻylab, ularga ergashdilar.

Shayton ularni dunyoda ham, oxiratda ham tark etmaydi. Qiyomat kunida esa u ularning "doʻsti" va "yordamchisi" boʻlib koʻrinadi — lekin aslida u ularga hech qanday yordam bera olmaydi. Chunki shaytonning oʻzi ham azobdan qutula olmaydi. Ular Qiyomat kunida shaytondan yordam soʻrashadi, ammo u ularni tark etadi va ularga: «Men sizlardan bezorman, men Allohdan qoʻrqaman», deydi. Shunda ular uchun eng ogʻriqli va alamli azob — doʻzax azobi boʻladi.

Foydalar va saboqlar:

1. Paygʻambarlar yuborilishi — Allohning rahmati: Alloh taolo har bir ummatga hidoyat yoʻlini koʻrsatish uchun paygʻambarlar yuborgan. Bu — Allohning bandalariga boʻlgan cheksiz mehridir.
2. Shaytonning asosiy hiylasi — yomon amallarni chiroyli koʻrsatish: Shayton insonni toʻgʻridan-toʻgʻri gunohga undamaydi, balki gunohni koʻziga chiroyli qilib koʻrsatadi. Shuning uchun har bir ishni Qurʼon va Sunnat mezoniga solib tekshirish kerak.
3. Yomon doʻstlar oxiratda yordam bera olmaydi: Dunyoda bizni gunohga yetaklagan "doʻstlar" — xoh ular inson boʻlsin, xoh shayton — Qiyomat kunida bizdan yuz oʻgiradilar. Haqiqiy doʻst — Alloh yoʻlida toʻgʻri yoʻl koʻrsatuvchidir.
4. Qasamning ahamiyati: Alloh taolo muhim xabarni tasdiqlash uchun qasam ichgan. Bu — Qurʼon xabarlarining haqqoniyligini va ularga jiddiy eʼtibor berish zarurligini koʻrsatadi.
5. Hidoyat va ixtiyor: Alloh paygʻambarlar yuboradi, lekin inson ixtiyori bilan yaxshi yoki yomon yoʻlni tanlaydi. Shayton faqat vasvasa qiladi, lekin majburlash kuchiga ega emas. Demak, har bir inson oʻz tanlovi uchun javobgardir.
6. Qiyomatda yolgʻiz qolish haqiqati: Oʻsha kuni har kim faqat oʻz amali bilan qoladi. Yaxshi amallar — eng yaqin doʻst, yomon amallar esa — eng ogʻir yuk boʻladi. Shuning uchun bugun, dunyoda turib, oxirat uchun zaxira qilish — eng dono ishdir.