Сураи Аль-Исра — Оят 36

1. Маънои калимаҳое, ки ба шарҳ ниёз доранд:

• «تَقْفُ» — аз решаи «ق-ف-و» буда, маънои «пайравӣ кардан», «аз паси чизе рафтан» ва «гуфтани чизе, ки ба он боварӣ ва дониши дуруст надорӣ»-ро дорад.
• «مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ» — чизе, ки ту ба он дониши дуруст ва яқинӣ надорӣ.
• «السَّمْعَ» — гӯш, яъне қобилияти шунидан.
• «الْبَصَرَ» — чашм, яъне қобилияти дидан.
• «الْفُؤَادَ» — дил, яъне ақл ва қалби инсон, ки маркази андеша ва ният аст.
• «مَسْسُولًا» — пурсидашаванда, яъне аз он ҳисоб хоста мешавад.

1. Тафсири оят:

Худованди бузургвор дар ин оят ба инсон фармон медиҳад, ки аз паси чизе наравад ва чизе нагӯяд, ки ба он дониши дуруст надорад. Инсон набояд танҳо бар асоси гумон, хаёл ва шунидаҳои беасос сухан гӯяд ё амал кунад. Ҳар сухан ва ҳар амал бояд бар пояи дониш ва яқин бошад.

Сипас Худо мефармояд, ки гӯш, чашм ва дили инсон ҳама масъуланд ва аз онҳо пурсида мешавад. Яъне инсон дар рӯзи қиёмат дар бораи он чизе, ки бо гӯшаш шунида, бо чашмаш дида ва бо дилу ақлаш андешида ва ният кардааст, ҳисоб медиҳад. Агар ин узвҳоро дар роҳи некӣ ва ҳақ истифода карда бошад, савоб мегирад, ва агар дар роҳи бадӣ ва ҳаром истифода карда бошад, ҷазо мебинад.

Баъзе муфассирон гуфтаанд, ки худи ин узвҳо низ дар рӯзи қиёмат шаҳодат медиҳанд ва аз он чизе, ки соҳибашон кардааст, хабар медиҳанд. Ҳар ду маъно ба ҳам наздиканд ва ҳақиқати ягонаро ифода мекунанд: инсон дар бораи тамоми аъмоли худ, хусусан он чизе, ки бо гӯш, чашм ва дил ба даст овардааст, ҷавобгар аст.

1. Фоидаҳои ин оят:

• Ин оят моро тарбия мекунад, ки ҳар суханро бе далел нагӯем ва ҳар хабарро бе тафтиш напазирем.
• Моро огоҳ мекунад, ки гӯш, чашм ва дил неъматҳои бузурги Худо ҳастанд ва мо дар бораи истифодаи онҳо ҷавобгар мешавем.
• Ба мо меомӯзад, ки дар ҳаёти ҳаррӯза аз паси гумон ва шунидаҳои беасос наравем, балки ҳақиқатро ҷӯём.
• Ин оят ба инсон эҳсоси масъулият медиҳад ва ӯро ба роҳи ростӣ, ростқавлӣ ва покизагӣ ҳидоят мекунад.
• Ҳамчунин моро ба ёди рӯзи қиёмат меорад, ки ҳар амали хурду бузурги мо сабт шудааст ва ҳамаи узвҳои мо шаҳодат хоҳанд дод.
• Ин оят ба мо мефаҳмонад, ки Ислом дини дониш, тафаккур ва масъулият аст, на дини гумон ва бехабарӣ. Ҳамин аст, ки инсонро ба сӯи ҳақиқат ва некӣ ҳидоят мекунад ва дар дилҳо муҳаббати ба илму амали некро зиёд мегардонад.