سوره اسراء — آیه 36

معانی کلمات:

• تَقْفُ: از ریشه «قفو» به معنای دنبال کردن اثر و پیروی کردن است؛ یعنی به دنبال چیزی رفتن بدون آگاهی.
• فُؤَاد: قلب و عقل که محل درک و فهم است.
• مَسْئُولًا: بازخواستشونده و مورد پرسش قرارگرفته.

تفسیر آیه:

ای انسان! از آنچه به آن علم و آگاهی نداری، پیروی مکن و بدون تحقیق و یقین، دنبال سخن یا کاری مرو. به گوش خود نسبت مده آنچه را نشنیدهای، به چشم خود نسبت نده آنچه را ندیدهای، و به قلب و عقل خود نسبت نده آنچه را درنیافتهای. بهراستی که گوش و چشم و قلب، همه و همه، در روز قیامت از صاحبشان بازخواست خواهند شد و پرسیده میشود که این اعضا را در چه راهی به کار برده است. اگر در راه خیر و حق به کار رفته باشند، پاداش نیکو خواهد داشت و اگر در راه شر و باطل مصرف شده باشند، کیفر خواهد دید. برخی مفسران نیز گفتهاند که خود این اعضا در آن روز شهادت میدهند و گواهی آنان بر ضد یا به نفع انسان ثبت میشود.

فواید و پیامهای آیه:

• اسلام دین آگاهی و بصیرت است و پیروی کورکورانه از ظن و گمان را بهشدت نهی میکند؛ پس مؤمن باید در گفتار و کردار خود اهل تحقیق و یقین باشد.
• انسان در برابر نعمتهای الهی مانند شنوایی، بینایی و عقل مسئول است و نمیتواند از آنها به هر شکلی که خواست استفاده کند؛ این نعمتها امانتاند و باید در مسیر رضای خدا مصرف شوند.
• این آیه به انسان میآموزد که از شایعهپراکنی، قضاوت عجولانه و سخن گفتن بدون علم بپرهیزد و در عصر ارتباطات که اخبار دروغ فراوان است، این پیام بسیار حیاتی و نجاتبخش است.
• توجه به این حقیقت که تمام اعضا و جوارح ما شاهد و گواه بر اعمال ما هستند، انسان را به مراقبت از خود و اصلاح رفتارش دعوت میکند و او را از گناه بازمیدارد.