سوره اسراء — آيت 36

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• لَا تَقْفُ: نه پويان لڳو، نه پٺيان هلندو رهو، نه پيروي ڪريو.
• مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ: اهڙي ڳالهه جنهن جو توکي يقيني علم نه هجي.
• السَّمْعَ: ٻڌڻ، ڪن.
• الْبَصَرَ: ڏسڻ، اک.
• الْفُؤَادَ: دل، عقل ۽ سمجهه جو مرڪز.
• مَسْئُولًا: پڇاڙي ٿيندڙ، جوابده، بازپرس ٿيندڙ.

2) آيت جي تفسير:

اي انسان! تون اهڙي ڳالهه جي پٺيان نه لڳو ۽ نه ان کي زبان تي آڻو جنهن جو توکي پڪو ۽ يقيني علم نه هجي. رڳو گمان، اندازي ۽ ٻڌل ٻڌايل ڳالهين جي بنياد تي ڪنهن بابت فيصلو نه ڪر ۽ نه ئي اهڙي ڳالهه بيان ڪر جيڪا حقيقت ۾ توکي معلوم نه هجي. مثال طور اهو چوڻ ته ”مون ٻڌو“ حالانڪه تون نه ٻڌو هجي، يا ”مون ڏٺو“ حالانڪه تون نه ڏٺو هجي، يا ”مون ڄاتو“ حالانڪه توکي ان جو علم نه هجي. يقيناً الله تعاليٰ انسان کي سندس ڪن، اکين ۽ دل جو جوابده بڻايو آهي. يعني انسان کان انهن جوارحن جي استعمال بابت پڇا ٿيندي ته انهن کي ڪهڙي ڪم ۾ لڳايو ويو. جيڪڏهن انهن کي نيڪي ۽ حق جي ڳالهه ٻڌڻ، ڏسڻ ۽ سمجهڻ ۾ استعمال ڪيو ويو ته ان جو اجر ۽ ثواب ملندو، ۽ جيڪڏهن انهن کي برائي، باطل ۽ حرام ڪمن ۾ لڳايو ويو ته ان جي بازپرس ۽ سزا ملندي. ڪن، اک ۽ دل—اهي سڀ انسان جي عملن جا گواهه ۽ ذميوار آهن، ۽ قيامت جي ڏينهن انسان کان انهن جي استعمال بابت ضرور پڇا ٿيندي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• علم جي اهميت: اسلام اسان کي سيکاريندو آهي ته ڪا به ڳالهه چوڻ يا ڪرڻ کان اڳ ان جي تحقيق ۽ تصديق ضروري آهي. رڳو ٻڌل ٻڌايل يا گمان جي بنياد تي ڪنهن تي الزام نه لڳايو ۽ نه ئي ڪو فيصلو ڪيو.
• زبان ۽ جوارحن جي حفاظت: اسان جا ڪن، اکيون ۽ دل الله تعاليٰ جون عطا ڪيل امانتون آهن. انهن کي صرف نيڪ ۽ حلال ڪمن ۾ استعمال ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته هر هڪ جو حساب ڏيڻو پوندو.
• جوابدهي جو احساس: هي آيت اسان کي ياد ڏياري ٿي ته اسان پنهنجي هر عمل، هر لفظ ۽ هر فيصلي جا الله تعاليٰ آڏو جوابده آهيون. اهو احساس اسان کي برائي کان بچڻ ۽ نيڪي ڏانهن وڌڻ ۾ مدد ڏئي ٿو.
• اسلام جي سچائي ۽ انصاف: اسلام اهڙو مذهب آهي جيڪو اڻ ڄاڻ ۽ گمان جي بنياد تي ڪنهن به قسم جي زيادتي ۽ ظلم کان منع ڪري ٿو. هي آيت اسان کي سچائي، انصاف ۽ احتياط جو سبق ڏئي ٿي.
• قرآن جي حڪمت: قرآن مجيد ۾ اهڙيون هدايتون موجود آهن جيڪي انسان جي دنيا ۽ آخرت ٻنهي جي ڀلائي ۽ ڪاميابي جو ضمانت آهن. جيڪو انهن تي عمل ڪري ٿو، اهو پنهنجي زندگي ۾ سڪون، عزت ۽ آخرت ۾ نجات حاصل ڪري ٿو.