سوره اسراء — آيت 97

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• يَهْدِ اللهُ: الله تعاليٰ جنهن کي هدايت ڏئي.
• الْمُهْتَدِ: هدايت وارو، سڌي رستي تي هلندڙ.
• يُضْلِلْ: گمراهه ڪري، رستي کان ڀٽڪائي ڇڏي.
• أَوْلِيَاءَ: مددگار، سنڀاليندڙ، دوست.
• نَحْشُرُهُمْ: اسان کين گڏ ڪنداسين، قبرن مان ڪڍي ميدان ۾ آڻينداسين.
• عُمْيًا: انڌا، جيڪي ڪجهه به نه ڏسندا.
• بُكْمًا: گونگا، جيڪي ڳالهائي نه سگهندا.
• صُمًّا: ٻوڙا، جيڪي ٻڌي نه سگهندا.
• مَأْوَاهُمْ: سندن جاءِ، سندن رهڻ جو هنڌ.
• خَبَتْ: دٻجي وئي، سندس شعلا لٿا، باہه گهٽ ٿي وئي.
• سَعِيرًا: ڀڙڪندڙ باہه، ٻرندڙ باهه.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته جنهن کي هو هدايت جو رستو ڏيکاري، سو ئي سچو ۽ صحيح رستو وٺندڙ آهي. ۽ جنهن کي هو پنهنجي حڪمت سان گمراهي ۾ ڇڏي ڏئي، ته ان لاءِ الله کان سواءِ ڪو به اهڙو دوست ۽ مددگار نه ملندو، جيڪو کيس سڌي رستي تي آڻي يا کيس نقصان کان بچائي ۽ فائدو رسائي. پوءِ قيامت جي ڏينهن الله تعاليٰ اهڙن ماڻهن کي سندن منهن ڀر گهليندي گڏ ڪندو، يعني اهي پنهنجي منهن تي اونڌا هلندا ۽ گهليا ويندا. ان وقت اهي انڌا هوندا، ڪجهه به نه ڏسندا؛ گونگا هوندا، هڪ لفظ به نه ڳالهائيندا؛ ۽ ٻوڙا هوندا، ڪجهه به نه ٻڌندا. سندن رهڻ جو هنڌ دوزخ هوندو. جڏهن به دوزخ جي باہه جي تيزي گهٽ ٿيندي ۽ سندس شعلا لٿا پوندا، ته اسان انهن لاءِ باہه کي وڌيڪ ڀڙڪائينداسين ۽ ٻرندڙ باهه ۾ اضافو ڪنداسين. ياد رهي ته دوزخ جي سختي ۾ ڪا به گهٽتائي نه ايندي، پر انهن جي عذاب ۾ واڌارو ٿيندو رهندو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• هدايت صرف الله تعاليٰ جي هٿ ۾ آهي. جنهن کي الله سڌو رستو ڏئي، سو ئي ڪامياب ٿئي ٿو. ان ڪري هر وقت الله کان هدايت گهرڻ گهرجي.
• گمراهي به الله جي حڪمت ۽ عدل سان ئي ٿئي ٿي، مگر انسان پنهنجي بداعمالي ۽ ضد سببان ان جو حقدار بڻجي ٿو. ان ڪري اسان کي پنهنجي عملن جي فڪر ۾ رهڻ گهرجي.
• الله کان سواءِ ڪو به سچو مددگار ۽ سنڀاليندڙ ناهي. ان ڪري دل سان صرف الله تي ڀاڙڻ گهرجي.
• قيامت جو منظر ۽ دوزخ جو عذاب ٻڌي انسان کي الله جي رحمت ۽ بخشش طرف واپس موٽڻ گهرجي، ۽ نيڪ عملن ۾ اڳڀرو ٿيڻ گهرجي.
• قرآن مجيد ۾ الله تعاليٰ انسان کي خبردار ڪري ٿو ته دنيا ۾ جيڪڏهن اکيون، ڪن ۽ زبان صحيح ڪم نه ڪيا، ته آخرت ۾ اهي ئي عضوَ انسان جي خلاف گواهي ڏيندا ۽ عذاب جو سبب بڻجندا. ان ڪري دنيا ۾ ئي انهن جو صحيح استعمال سکڻ گهرجي.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسلام ۽ قرآن جي تعليمات تي عمل ڪرڻ ۾ ئي دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابي آهي. جيڪو قرآن جي رهنمائي قبول ڪري ٿو، اهو ئي سچو ڪامياب ۽ خوش نصيب آهي.