Kahf surasi — Oyat 60

Kalimalarning ma'nolari:

• Fatoh – xizmatkor, yordamchi. Bu yerda Muso alayhissalomning xizmatkori Yusha' ibn Nun nazarda tutilgan.
• Abrahu – to'xtamayman, davom ettiraman, ketishda bardavom bo'laman.
• Majma' al-bahrayn – ikki dengizning qo'shilgan joyi, uchrashgan nuqtasi. Tafsirlarda bu chuchuk va sho'r suvning tutashgan joyi ekani aytilgan.
• Huquban – uzoq zamon, ancha vaqt, chegaralanmagan muddat.

Tafsir:

Ey Muhammad! O'sha vaqtni eslang, qachonki Muso alayhissalom o'z xizmatkori Yusha' ibn Nunga shunday degan edi: "Men to'xtamayman va yurishni davom ettiraman, hatto ikki dengizning qo'shilgan joyiga yetib borgunimcha. Agar u yerga yetib borsam, maqsadimga erishaman. Agar yo'lda uzoq vaqt ketsam ham, vaqt cheklovi yo'q – men shuncha vaqt yuraman, hatto uzoq zamonlar o'tsa ham, toki o'sha joyga yetib bormagunimcha."

Muso alayhissalomning bu so'zlari uning ilmga bo'lgan cheksiz ishtiyoqini va o'zidan ko'ra bilimliroq zotdan o'rganishga bo'lgan qat'iy intilishini ko'rsatadi. U Alloh taolo unga buyurgan o'sha banda (Xizr alayhissalom)ni topish uchun yo'lga chiqqan edi. Uning maqsadi o'zidagi ilmni ziyoda qilish, Allohning yashirin hikmatlaridan bahramand bo'lish edi. Bu safar uning irodasini sinash va sabr-qanoatini mustahkamlash uchun ham edi.

Foydalar va ibratlar:

1. Ilm talab qilishda cheksiz sabr-toqat va qat'iyat bo'lishi kerak. Muso alayhissalom kabi ulug' payg'ambar ham ilm olish uchun uzoq yo'llarni bosib o'tishga tayyor edi. Biz oddiy musulmonlar uchun bu – ilm olish yo'lidagi har qanday qiyinchilikka chidash kerakligining yorqin namunasi.
2. Inson qanchalik bilimli bo'lmasin, undan ko'ra bilimliroq kishi doim topiladi. Muso alayhissalomga boshqa bir bandadan ilm o'rganish buyurilgani – kamtarlik va o'z bilimini yetarli deb hisoblamaslik kerakligini o'rgatadi.
3. Maqsadga erishish uchun vaqt cheklovi qo'ymaslik – bu irodaning mustahkamligini ko'rsatadi. Muso alayhissalom "yoki uzoq zamon yurish" degani, ilm yo'lida vaqtning ahamiyati yo'qligini, faqat maqsadga yetishish muhimligini bildiradi.
4. Alloh taolo bandasini ilmga bo'lgan ishtiyoqi bilan sinaydi. Kim chin dildan ilm talab qilsa, Alloh unga yo'l ochadi va maqsadiga yetkazadi.
5. Ustozdan saboq olish – islomning ulug' an'analaridan. Muso alayhissalomning Xizr alayhissalomdan ta'lim olishi, har bir musulmon uchun o'zidan bilimliroq kishilardan o'rganishning fazilatini ko'rsatadi.