سوره کہف — آيت 67

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت

• قَالَ: چيائين، فرمايائين.
• إِنَّكَ: بيشڪ تون.
• لَن: هرگز نه، ڪڏهن به نه.
• تَسْتَطِيعَ: تون طاقت رکين ٿو، تون سگهين ٿو.
• مَعِيَ: مون سان گڏ، منهنجي سنگت ۾.
• صَبْرًا: صبر ڪرڻ، برداشت ڪرڻ.

2) آيت جي تفسير

حضرت خضر عليه السلام حضرت موسيٰ عليه السلام کي جواب ۾ فرمايو ته اي موسيٰ! تون منهنجي سنگت ۾ رهي ۽ منهنجي عملن کي ڏسي هرگز صبر نه ڪري سگهندين. ان جو سبب اهو آهي ته تون اهڙا ڪم ڏسندين جيڪي ظاهري طور توهان جي شريعت ۽ توهان جي علم جي خلاف لڳندا، ۽ تنهنجو علم انهن ڳالهين کي برداشت ڪرڻ جي اجازت نه ڏيندو. تنهنجي علم ۾ اهي ڪم ناجائز ۽ غلط معلوم ٿيندا، پر حقيقت ۾ انهن جي پويان الله جي طرفان ڪا حڪمت ۽ مصلحت لڪل هوندي، جيڪا تون پنهنجي علم جي مطابق برداشت نه ڪري سگهندين. اهو ئي سبب آهي جو خضر عليه السلام اڳواٽ ئي موسيٰ عليه السلام کي خبردار ڪيو ته ساڻس گڏ رهڻ دوران صبر ڪرڻ تنهنجي وس ۾ نه هوندو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا

• الله تعاليٰ پنهنجي نبي حضرت موسيٰ عليه السلام کي وڏو مقام ۽ علم عطا ڪيو، پر ان سان گڏ اهو به سيکاريو ته هر انسان جو علم محدود آهي ۽ ان کان مٿي به ڪو علم رکندڙ موجود آهي. اهو انسان کي عاجزي ۽ علم جي طلب ڏانهن راغب ڪري ٿو.
• صبر ۽ برداشت اسلام ۾ وڏي اهميت رکن ٿا. جڏهن انسان ڪنهن ڳالهه جي حقيقت نه ڄاڻي، ته ان تي جلدي فيصلو ڪرڻ بدران صبر ڪرڻ گهرجي.
• اهو سبق ملي ٿو ته ظاهري طور ڪا ڳالهه غلط لڳي، پر ان جي پويان الله جي حڪمت ۽ رحمت لڪل ٿي سگهي ٿي. ان ڪري مسلمان کي گهرجي ته هو الله جي فيصلن تي راضي رهي ۽ صبر سان انتظار ڪري.
• قرآن مجيد ۾ قصا ۽ واقعا انسان کي زندگي جا اهم سبق سيکاريندا آهن. اهي واقعا پڙهڻ ۽ غور ڪرڻ سان انسان جي ايمان ۾ اضافو ٿئي ٿو ۽ الله جي حڪمت تي يقين مضبوط ٿئي ٿو.
• هي آيت اسان کي سيکاري ٿي ته علم حاصل ڪرڻ ۽ صالح ماڻهن جي سنگت ۾ رهڻ لاءِ صبر ۽ تحمل جي ضرورت آهي، ۽ جيڪڏهن اسان ۾ صبر نه هجي ته اسان وڏي علم ۽ حڪمت کان محروم رهجي سگهون ٿا.