سوره کہف — آيت 68

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• تَصْبِرُ: تون صبر ڪندين، برداشت ڪندين.
• تُحِطْ: تون احاطو ڪندين، مڪمل ڄاڻ حاصل ڪندين.
• خُبْرًا: خبر، ڄاڻ، علم (يعني تجربي ۽ ڄاڻ سان مڪمل آگاهي).

2) آيت جي تفسير:

حضرت خضر عليه السلام حضرت موسىٰ عليه السلام کي مخاطب ٿي فرمايو ته: تون انهن ڳالهين تي صبر ڪيئن ڪري سگهندين جن جي حقيقت ۽ ڳجهي حڪمت بابت توکي مڪمل ڄاڻ ناهي؟ مان جيڪي ڪم ڪندس، سي منهنجي علم ۽ الله جي عطا ڪيل ڄاڻ جي بنياد تي هوندا، پر تنهنجي ڄاڻ انهن تي محيط ناهي. تنهنجو فيصلو صرف اوترائي علم تي ٻڌل هوندو، جيترو تو وٽ موجود آهي، ان ڪري تون انهن ڪمن جي اندروني حڪمت کي سمجهي نه سگهندين ۽ نه ئي انهن تي صبر ڪري سگهندين. حضرت خضر عليه السلام اهو فرمايو ته انهن ڪمن جي حقيقت تي غور ڪرڻ کان اڳ ئي تون بي صبر ٿي ويندين، ڇاڪاڻ ته ظاهري طور تي اهي ڪم ناقابل قبول ۽ بي معنيٰ لڳندا آهن، پر انهن جي پويان الله جي طرفان ڪا وڏي حڪمت ۽ مصلحت لڪل آهي، جيڪا صرف ان کي ئي معلوم آهي جنهن کي الله تعاليٰ اهڙو علم عطا ڪيو هجي.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ پنهنجي خاص بندن کي اهڙو علم ۽ حڪمت عطا فرمائي ٿو، جيڪو عام ماڻهن جي ڄاڻ کان مٿاهون ۽ لڪل هوندو آهي.
• انسان کي گهرجي ته هو انهن ڳالهين تي جلد بازي نه ڪري، جن جي حقيقت ۽ حڪمت کان هو آگاهه نه هجي.
• صبر ۽ برداشت اها خوبي آهي، جيڪا علم ۽ بصيرت سان ئي پيدا ٿيندي آهي؛ جيڪو شخص ڪنهن معاملي جي حقيقت نه ڄاڻي، تنهن لاءِ ان تي صبر ڪرڻ ڏکيو ٿيندو آهي.
• اهو سبق آهي ته اسان کي هميشه پنهنجي علم جي حد کي تسليم ڪرڻ گهرجي ۽ الله جي حڪمن ۽ ان جي اوليائن جي ڪمن تي تنقيد ڪرڻ کان پرهيز ڪرڻ گهرجي.
• قرآن مجيد اسان کي سيکار ٿو ته علم جي کوٽ سببان ڪيترا ئي ڀيرا اسان غلط فيصلا ڪري ويهندا آهيون، ان ڪري اسان کي الله کان علم ۽ حڪمت جي دعا گهرڻ گهرجي.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان قرآن جي تعليمات کي غور سان سمجهون ۽ انهن تي عمل ڪرڻ ۾ صبر ۽ استقامت اختيار ڪريون، ڇاڪاڻ ته قرآن ۾ ئي اسان جي دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابي جو راز لڪل آهي.