સૂરા અલ-બકરા — આયત 158

શબ્દોની સમજૂતી:

• الصَّفَا: એક નરમ અને ચિકણો પથ્થર, અહીં તે મક્કા નજીકનો જાણીતો ટેકરો દર્શાવે છે.
• الْمَرْوَةَ: કઠણ પથ્થર, અહીં તે પણ મક્કા નજીકનો જાણીતો ટેકરો દર્શાવે છે.
• شَعَائِرِ اللَّهِ: અલ્લાહના દીનની દૃશ્ય નિશાનીઓ અને ઇબાદતના સ્થળો.
• حَجَّ: બૈતુલ્લાહ (કાબા)ની ઝિયારત કરી, હજનો ઇરાદો કર્યો.
• اعْتَمَرَ: ઉમરહ કર્યું, એટલે કે કાબાની ઝિયારત કરી.
• جُنَاحَ: પાપ, દોષ કે ગુનો.
• يَطَّوَّفَ: ફરે, ચક્કર લગાવે; અહીં અર્થ સફા અને મરવા વચ્ચે ચાલવાનો (સઈ) છે.
• تَطَوَّعَ: સ્વેચ્છાએ નેકીનું કામ કર્યું, ફરજ સિવાયની ઇબાદત કરી.
• شَاكِرٌ: શુક્ર કરનાર, એટલે કે થોડા કામનો પણ ઘણો બદલો આપનાર.
• عَلِيمٌ: જાણનાર, બંદાઓના ઇરાદા અને કર્મોથી સંપૂર્ણ વાકેફ.

આયતનો તફસીર:

અલ્લાહ તઆલા જણાવે છે કે સફા અને મરવા નામના બે ટેકરા, જે કાબા પાસે આવેલા છે, તે અલ્લાહના દીનની દૃશ્ય નિશાનીઓમાંથી છે. એટલે કે તે ઇબાદતના એ સ્થળોમાંથી છે જેને અલ્લાહે પોતાની ઇબાદત માટે નિર્ધારિત કર્યા છે. તેથી જે વ્યક્તિ બૈતુલ્લાહની હજ કે ઉમરહ માટે ઝિયારત કરે, તેના માટે સફા અને મરવા વચ્ચે સઈ કરવામાં કોઈ પાપ કે દોષ નથી, બલ્કે તે હજ અને ઉમરહના અનિવાર્ય કાર્યોમાંથી છે.

આ આયતમાં "કોઈ દોષ નથી" કહેવાનો હેતુ એ છે કે જાહિલિયતના યુગમાં મુશરિકો પણ આ બે ટેકરાઓ વચ્ચે સઈ કરતા હતા, તેથી કેટલાક નવા મુસલમાનોના દિલમાં શંકા હતી કે કદાચ આ કામ જાહિલિયતની પરંપરા છે. અલ્લાહે સ્પષ્ટ કરી દીધું કે આ ઇસ્લામની શરીઅતનો ભાગ છે અને હજના મહત્વપૂર્ણ મનાસિકમાંથી છે.

પછી અલ્લાહ ફરમાવે છે: જે વ્યક્તિ ફરજ સિવાયની નફલ ઇબાદતો સ્વેચ્છાએ અને ઇખલાસ સાથે કરે, તો અલ્લાહ તેની નેકીનો સ્વીકાર કરનાર અને તેનો ઉત્તમ બદલો આપનાર છે. તે થોડા કામને પણ ઘણા બદલામાં બદલી નાખે છે. અલ્લાહ પોતાના બંદાઓના દરેક કર્મથી વાકેફ છે, કોઈના કર્મને નષ્ટ નથી કરતો અને કોઈને રત્તીભર પણ અન્યાય નથી કરતો.

આયતમાંથી શીખવા મળતી ફાયદાઓ:

1. અલ્લાહે નિર્ધારિત કરેલા ઇબાદતના સ્થળો અને મનાસિકનું સન્માન કરવું જોઈએ, કારણ કે તે અલ્લાહના દીનની નિશાનીઓ છે.
2. હજ અને ઉમરહમાં સફા-મરવા વચ્ચે સઈ કરવી એ અલ્લાહની ઇબાદત છે, જેમાં શંકા કે સંકોચ ન કરવો જોઈ