سوره بقره — آیه 171

معانی واژگان:

• يَنْعِقُ: صدای برآوردنِ چوپان بر گوسفندان (بانگ زدن و راندن حیوانات).
• دُعَاءً وَنِدَاءً: صدا و آوازِ بلند، بدون درک معنا.
• صُمٌّ: کرانی که از شنیدنِ حق بهره نمی‌برند.
• بُكْمٌ: گنگانی که توانایی گفتنِ حق را ندارند.
• عُمْيٌ: کورانی که دیده‌هایشان از دیدنِ نشانه‌های حق ناتوان است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، حالِ کافران را در برابر دعوتِ پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) به هدایت و ایمان، به چوپانی تشبیه می‌کند که بر حیوانات بانگ می‌زند و آن‌ها را صدا می‌زند؛ اما آن حیوانات تنها صدای او را می‌شنوند و هیچ معنایی از کلامش را درک نمی‌کنند. کافران نیز چنین‌اند: ندای حق و سخنان پیامبر را می‌شنوند، اما از آن‌ها هیچ بهره‌ای نمی‌برند و حقیقت را نمی‌فهمند. آنان در حقیقت کر هستند، زیرا گوش‌هایشان را از شنیدنِ حق بسته‌اند؛ گنگ‌اند، چون زبان به اقرار حق نمی‌گشایند؛ و کوراند، چون چشمانشان نشانه‌های روشن خداوند را نمی‌بیند. به همین دلیل، از عقل خود برای درک و پذیرش هدایت استفاده نمی‌کنند و در گمراهی خود باقی می‌مانند.

فواید و پیام‌های آیه:

• انسان باید از نعمت‌های عظیم الهی یعنی گوش، زبان، چشم و عقل، در مسیر شناخت حق و بندگی خدا بهره ببرد و آن‌ها را در راه نادرست به کار نگیرد.
• دعوت به حق، هرچند برای کافران سودمند نیفتد، وظیفهٔ پیامبران و مؤمنان است و اجر و پاداش آن نزد خداوند محفوظ است.
• تشبیه قرآن به حالِ کافران، نشان‌دهندهٔ اهمیتِ تعقل و تفکر در دین است؛ چرا که انسانِ عاقل، هرگز از شنیدنِ سخن حق و دیدنِ نشانه‌های هدایت غافل نمی‌ماند.
• این آیه هشدار می‌دهد که تقلید کورکورانه از گذشتگان و نیاکان، بدون بصیرت و اندیشه، انسان را به سرنوشت کافران دچار می‌کند.