سوره بقره — آیه 20

معانی کلمات:

• یَکادُ: نزدیک بودن به انجام کاری.
• یَخطَفُ: به سرعت ربودن و گرفتن.
• أَضاءَ: روشن کرد.
• أَظلَمَ: تاریک شد.
• قاموا: ایستادند (از حرکت بازماندند).

تفسیر آیه:

این آیه ادامهٔ مَثَل منافقان است که در آیهٔ قبل به آتشافروزی تشبیه شدند. حال خداوند وضعیت آنان را در برابر نور هدایت قرآن چنین ترسیم میکند: برقِ ایمان و حق، چنان درخشان و نیرومند است که نزدیک است نور آن، چشمهای دلشان را از کار بیندازد و حقیقت را چنان آشکار سازد که نتوانند آن را انکار کنند. اما منافقان که دلهایشان بیمار است، از این نور بهرهای نمیبرند؛ هر گاه بارقهای از حق برایشان بدرخشد و راه را روشن کند، اندکی پیش میروند و از آن استفاده میکنند، اما همین که تاریکیِ جهل و گمراهی بر آنان چیره شود، سرگردان و متحیّر در جای خود میایستند و هیچ حرکتی نمیکنند.

سپس خداوند میفرماید: اگر او بخواهد، میتواند شنوایی و بینایی ظاهری آنان را نیز از بین ببرد، همانگونه که گوش دل و چشم بصیرتشان را از کار انداخته است. اما او با حکمت و مهلت خود، آنان را رها کرده تا خود راه را برگزینند. خداوند بر هر کاری تواناست و هیچ چیز از قدرت او خارج نیست؛ نه سلب حواس، نه هدایت، نه مجازات.

فواید و پیامهای آیه:

• نور هدایت الهی چنان پرفروغ است که هر جویندهٔ صادقی را به مقصد میرساند، اما کسانی که با نفاق و لجاجت با آن برخورد کنند، از آن جز سرگردانی و حیرت نصیبی ندارند.
• انسان در برابر حق، یا باید تسلیم شود و از نور آن بهرهمند گردد، یا با مقاومت، خود را در تاریکی و تردید نگه دارد؛ این انتخاب، سرنوشت او را میسازد.
• قدرت خداوند بینهایت است و او میتواند در هر لحظه، نعمتهای ظاهری و باطنی را بستاند؛ پس شایسته است بنده با شکرگزاری و اطاعت، خود را در مسیر رحمت او نگه دارد.
• ایمان واقعی، تنها به ظاهر و ادعا نیست؛ بلکه باید در دل و عمل اثر بگذارد و انسان را در تاریکیهای زندگی، راهنما باشد.