سوره بقره — آیه 89

معانی کلمات:

• یَسْتَفْتِحُونَ: طلب پیروزی و نصرت میکردند (و در دعاهای خود از خداوند میخواستند که به واسطه پیامبر موعود، بر دشمنانشان پیروز شوند).
• مَا عَرَفُوا: همان چیزی که (به درستی) میشناختند و از قبل درباره آن علم داشتند (یعنی پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوسلم و قرآن).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به یکی از بزرگترین نمونههای لجاجت و عناد یهودیان اشاره میکند. هنگامی که قرآن کریم از جانب خداوند برای آنان آمد، در حالی که تصدیقکننده توراتی بود که نزدشان بود و در اصول و حقایق اصلی با آن موافقت داشت، آن را انکار کردند. نکته شگفتانگیز این است که اینان پیش از بعثت پیامبر اسلام، با استناد به بشارتهای تورات، از خداوند طلب پیروزی بر مشرکان عرب میکردند و میگفتند: «زمان ظهور پیامبر آخرالزمان نزدیک شده است؛ ما به او ایمان میآوریم و همراه او با شما میجنگیم.» اما وقتی همان پیامبری که صفات و نشانههایش را به خوبی میشناختند و از آمدنش سخن میگفتند، آمد و قرآن بر او نازل شد، به دلیل حسد و سرکشی، به او و کتابش کافر شدند. بنابراین، لعنت و رحمت الهی از آنان دور است و این لعنت شامل حال همه کسانی است که به خدا و رسولش کفر میورزند.

فواید و درسهای آیه:

• علم و آگاهی به حق، به تنهایی کافی نیست؛ آنچه مهم است، تسلیم شدن در برابر حق و عمل به آن است. یهودیان حق را میشناختند اما به دلیل حسادت و دنیاطلبی آن را انکار کردند.
• حسد و برتریجویی، انسان را به انکار حقایق آشکار میکشاند و او را از رحمت الهی محروم میسازد. باید از این صفت زشت دوری کنیم.
• صداقت و راستی پیامبر اسلام و کلام الهی (قرآن) به گونهای بود که حتی دشمنان نیز آن را تصدیق میکردند، اما عناد و لجاجت، مانع ایمان آنان شد. این نشانه حقانیت اسلام است.
• انسان نباید به داشتههای علمی یا قومی خود مغرور شود و به همین دلیل حق را نپذیرد؛ بلکه باید حقیقت را فارغ از تعصبات جستجو کند و از آن پیروی نماید.