سوره انبیا — آیه 21

معانی کلمات:

• أَمِ: در اینجا به معنای «بلکه» و برای انکار و توبیخ است.
• اتَّخَذُوا: برگزیدند و به خدایی گرفتند.
• آلِهَةً: جمع «إله»، معبودان و خدایان.
• مِنَ الْأَرْضِ: از جنس زمین و آفریدههای زمینی، مانند سنگ و چوب و بتها.
• هُمْ يُنشِرُونَ: آنها زنده میکنند (یعنی مردگان را زنده میگردانند).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه با لحنی توبیخآمیز و انکاری، مشرکان را مورد خطاب قرار میدهد و میفرماید: آیا این مشرکان بهجای خداوند یکتا، معبودانی از جنس زمین و آفریدههای خاکی برگزیدهاند که توانایی زندهکردن مردگان را داشته باشند؟! این سخن در حقیقت استفهام انکاری است؛ یعنی محال و ناممکن است که این بتها و معبودان ساختگی که خود مخلوق و محتاجاند، قدرت احیای مردگان را داشته باشند. تمام بتهایی که مشرکان میپرستیدند، از زمین و مواد زمینی ساخته شده بودند و هیچیک نمیتوانستند حتی ذرهای حیات ببخشند. بنابراین، عبادت چنین موجودات ناتوانی که از احیای مردگان عاجزند، کاری بس باطل و دور از خرد است. خدایی که شایسته پرستش است، باید قادر مطلق باشد و بتواند مردگان را زنده کند و این تنها از خداوند یکتا برمیآید که مالک مرگ و حیات است.

فواید و پیامهای آیه:

• خدای واقعی باید دارای قدرت مطلق باشد و از جمله مهمترین نشانههای الوهیت، توانایی بر زندهکردن مردگان است؛ معبودی که از این کار عاجز باشد، شایسته پرستش نیست.
• انسان خردمند باید در انتخاب معبود خود دقت کند و فریب ظاهر و تزیینات دنیوی را نخورد؛ چرا که عبادت موجودات ناتوان، نشانه جهل و دوری از حقیقت است.
• این آیه انسان را به تفکر در آفرینش و نظام هستی دعوت میکند تا با دیدن نشانههای قدرت الهی در احیای زمین پس از مرگ و زندهشدن موجودات، به یگانگی خداوند پی ببرد و از پرستش بتها و معبودان ساختگی دست بردارد.
• ایمان به معاد و زندهشدن دوباره انسانها، ریشهای در توحید دارد؛ کسی که خدا را بهدرستی بشناسد، به قدرت او بر احیای مردگان نیز ایمان میآورد و این ایمان، او را به زندگی پاک و عمل صالح سوق میدهد.