Аль-Анбия сүрөсү — Аят 63

1. Сөздөрдүн мааниси:

• بَلْ (бал): «тескерисинче», «жок» деген мааниде — мурунку айтылган пикирди четке кагуу үчүн колдонулат.
• كَبِيرُهُمْ (кабирухум): «алардын чоңу» — буттардын эң чоңу, башкысы.
• فَاسْأَلُوهُمْ (фас'алухум): «алардан сурагыла» — буттардан сурагыла деген мааниде.
• يَنطِقُونَ (янтыкуун): «сүйлөшөбү» — сүйлөө жөндөмү барбы деген суроо.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Ибрахим (алайхи-с-салам) бутканаларга кирип, алардын кичинелерин талкалап, эң чоңун гана калтырган. Эл келип: «Ким биздин кудайларыбызды мындай кылды?» — деп сурашканда, Ибрахим аларга акыл-эсти ойго салуучу жооп берди: «Жок, муну силердин ушул чоң кудайыңар кылды. Эгер буттарыңар чындап кудай болсо жана сүйлөй алса, алардан өзүңөр сурагыла».

Бул жооп — Ибрахимдин даанышмандык менен курулган далили. Ал буттардын сүйлөй албастыгын, демек, эч нерсе кыла албастыгын көрсөтүү менен алардын кудайлыкка жараксыз экенин далилдеди. Ибрахим аларга «чоң бут муну кылды» деп айтканда, анын ички ою — «Муну мен кылдым» болчу. Бирок ал алардын өз оозу менен өз жалган ишенимдеринин жоктугун моюнга алдырууну көздөдү. Эгер буттар сүйлөй албаса, анда алар эч нерсе кыла да албайт. Ошентип, Ибрахим алардын буттарынын алдында турган чындыкты ачык көрсөттү: сүйлөй албаган нерсе кудай боло албайт.

1. Алынган пайдалар:

• Акыл-эс менен далил келтирүү: Ибрахим (алайхи-с-салам) чындыкты жөнөкөй, түшүнүктүү логика менен түшүндүрдү. Бул Исламдын акыл-эсти жана ой жүгүртүүнү баалаган диний окуу экенин көрсөтөт.
• Жалган кудайлардын алсыздыгы: Буттар сүйлөй албайт, эч нерсе кыла албайт. Бул адам баласын жаратуучуга гана сыйынуу керектигин эскертет.
• Даанышмандык менен чакыруу: Ибрахимдин жообу — катуу сөз эмес, акылдуу суроо аркылуу адамдарды ойлонууга чакыруу. Бул Исламга чакырууда жумшактык жана акылдуулук зарыл экенин үйрөтөт.
• Чындыкты ачуудагы чечкиндүүлүк: Ибрахим өз элинин жалган ишенимине каршы турду. Бул — чындык үчүн тайманбай туруу ыймандуу адамдын сапаты экенин көрсөтөт.
• Исламдын жөнөкөйлүгү жана түшүнүктүүлүгү: Аяттагы далил аркылуу Исламдын негизги принциби — Аллахтан башка сыйынууга татыктуу эч ким жок экени — акылга жана табигый логикага шайкеш келерин көрүүгө болот.