Ənbiya surəsi — Ayə 63

Kəlmələrin mənaları:

• Bəl – Əksinə, bəlkə də.
• Kəbiruhum – Onların böyüyü, ən irisi.
• Fəshəluhum – Onlardan soruşun.
• Yəntiqun – Danışırlar, nitq qabiliyyətinə malikdirlər.

Təfsir:

İbrahim (əleyhis-salam) bütləri sındırdıqdan sonra camaat onun yanına gəlib soruşdu: "Bunu sənmi etdin?" O, bu suala cavab olaraq, onların ağılsızlığını və bütlərin acizliyini üzə çıxarmaq üçün belə dedi: "Xeyr, bunu onların bu böyüyü edib. Əgər danışa bilirlərsə, özlərindən soruşun!"

Bu cavabında İbrahim (əleyhis-salam) onlara istehza edərək, bütlərin heç bir şeyə qadir olmadığını, nə danışa bildiklərini, nə də hərəkət edə bildiklərini açıq şəkildə göstərdi. Əslində o, bunu özü etmişdi, lakin bu üsulla onların düşünüb daşınmasını və öz səhvlərini anlamasını istəyirdi. O, sanki deyirdi: "Əgər bu bütlər həqiqətən tanrıdırsa, qoy danışsınlar və özlərini müdafiə etsinlər. Əgər danışa bilmirlərsə, deməli onlar nəyə qadirdirlər ki, siz onlara ibadət edirsiniz?"

Burada İbrahim (əleyhis-salam) məntiqi dəlil və gözəl təbliğ üsulu ilə xalqını düşünməyə dəvət edir. O, onlara göstərir ki, bu bütlər nə özlərinə, nə də başqalarına heç bir fayda verə bilməz. Onlar daşdan və ağacdan yaranmış cansız varlıqlardır. Belə olduğu halda, onlara ibadət etmək nə qədər böyük bir cəhalətdir!

Bu hadisədən bizə böyük bir dərs var: İnsan düşünməli, ətrafındakı varlıqlara diqqət yetirməli və həqiqəti axtarmalıdır. Allah-təala insanı ağıl və düşüncə ilə yaratmışdır ki, O'nun varlığını və qüdrətini dərk etsin. Bütlərə və ya hər hansı bir cansız varlığa ibadət etmək, ağıl və məntiqə ziddir. Çünki yalnız Allah-təala hər şeyə qadirdir, eşidir, görür və danışır. O, bizi yaradan, yaşadan və ruzi verəndir. Ona görə də biz yalnız O'na ibadət etməli və yalnız O'ndan kömək istəməliyik.

İbrahim (əleyhis-salam) bu gözəl təbliğ üsulu ilə göstərdi ki, haqqı batildən ayırmaq üçün insanlarla müdrik və gözəl şəkildə danışmaq lazımdır. O, sərtliklə deyil, məntiq və dəlillərlə insanları haqqa dəvət etdi. Bu da bizim üçün ən gözəl nümunədir. Gəlin, biz də İbrahim (əleyhis-salam) kimi ağıl və məntiqə uyğun hərəkət edək, Allahın birliyinə iman gətirək və yalnız O'na ibadət edək. Çünki həqiqi xilas və səadət yalnız Allahın yolundadır.