سوره انبیاء — آيت 63

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• بَلْ: (بل) هڪ اهڙو لفظ آهي جيڪو اڳئين ڳالهه کي رد ڪرڻ ۽ نئين ڳالهه بيان ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي.
• كَبِيرُهُمْ: انهن جو وڏو (يعني سڀ کان وڏو بت).
• فَاسْأَلُوهُمْ: پوءِ انهن کان پڇو.
• يَنطِقُونَ: اهي ڳالهائي سگهن ٿا.

2) تفسير:

حضرت ابراهيم عليه السلام جڏهن قوم جي سامهون آيا ۽ انهن بتڙن کي ٽڪر ٽڪر ٿيل ڏٺو، تڏهن انهن کان پڇيو ويو ته هي ڪنهن ڪيو آهي؟ حضرت ابراهيم عليه السلام فرمايو ته مون نه ڪيو آهي، بلڪه هي ڪم انهن جي سڀ کان وڏي بت ڪيو آهي، جيڪو باقي بتڙن کي ٽوڙي ڇڏيو آهي. پوءِ جيڪڏهن اوهان سچا آهيو ته انهن بتڙن کان پاڻ پڇو ته ڪنهن اهو ڪم ڪيو آهي، جيڪڏهن اهي ڳالهائي سگهن ٿا.

حضرت ابراهيم عليه السلام جو مقصد هي هو ته قوم کي اهو احساس ڏياريو وڃي ته اهي بتڙ جن کي اهي خدا سمجهي پوڄيندا آهن، اهي نه ڳالهائي سگهن ٿا، نه ٻڌي سگهن ٿا ۽ نه ئي ڪجهه ڪري سگهن ٿا. جڏهن اهي اهڙي شيءِ کي پوڄيندا آهن جيڪا پنهنجو بچاءُ به نه ڪري سگهي، ته پوءِ اهي ڪيئن خدا ٿي سگهن ٿا؟ حضرت ابراهيم عليه السلام اهو ثابت ڪرڻ چاهيو ته انهن جي معبودن جي بيوسي ۽ بيڪاري سڀني جي سامهون اچي وڃي. اهو هڪ دليل هو ته جيڪڏهن اهي بت ڳالهائي سگهن ٿا ته پوءِ انهن کان پڇو ته ڪنهن ٽوڙيو آهي، ۽ جيڪڏهن نه ٿا ڳالهائي سگهن ته پوءِ اهي معبود ڪيئن آهن؟ اهڙيءَ طرح حضرت ابراهيم عليه السلام پنهنجي قوم کي حيران ۽ ششدر ڪري ڇڏيو، ۽ اهو ثابت ڪيو ته اهي بتڙ ڪجهه به نه آهن.

3) فائدا ۽ سبق:

• دليل ۽ حڪمت سان دعوت: حضرت ابراهيم عليه السلام جهڙوڪ حڪمت ۽ دليل سان پنهنجي قوم کي سمجهايو. اسان کي به اسلام جي دعوت ڏيڻ وقت حڪمت ۽ دليل کان ڪم وٺڻ گهرجي.
• شرڪ جي باطل هجڻ جو ثبوت: هي آيت ثابت ڪري ٿي ته الله کان سواءِ ٻين کي پوڄڻ ۽ انهن کان مدد گهرڻ بلڪل باطل آهي، ڇاڪاڻ ته اهي پنهنجو بچاءُ به نه ٿا ڪري سگهن.
• عقل کي استعمال ڪرڻ جي ترغيب: قرآن اسان کي سيکاريندو آهي ته عقل ۽ سوچ کي استعمال ڪريو، ۽ اهڙين شين جي پوڄا نه ڪريو جيڪي نه ٻڌي سگهن، نه ڏسي سگهن ۽ نه ڳالهائي سگهن.
• حق جي راهه ۾ ثابت قدمي: حضرت ابراهيم عليه السلام اڪيلي سر پنهنجي قوم جي سامهون حق جو آواز بلند ڪيو ۽ ثابت قدم رهيا. اسان کي به حق جي راهه ۾ نه ڊڄڻ گهرجي.
• اسلام جي سچائي: هي آيت ڏيکاري ٿي ته قرآن ڪيئن اهڙن دليلن سان انسان کي سچي راهه ڏيکاري ٿو، ۽ اهو ئي سبب آهي جو اسلام دنيا جو سڀ کان وڌيڪ عقلي ۽ منطقي مذهب آهي.