Anbiyo surasi — Oyat 63

Kalima ma'nolari:

• بَلْ – balki, aksincha
• كَبِيرُهُمْ – ularning kattasi (katta buti)
• فَاسْأَلُوهُمْ – bas, ulardan so'ranglar
• يَنطِقُونَ – gapira oladilar, so'zlay oladilar

Tafsir:

Ibrohim alayhissalom o'z qavmining butlarni sindirganligi haqidagi savoliga javob berar ekanlar, ularning aqli zaifligini va butlarning ojizligini ochiq-oydin ko'rsatish uchun kinoya yo'li bilan shunday dedilar: "Yo'q, buni ularning mana bu kattasi qilgan bo'lsa kerak. Agar ular gapira oladigan bo'lsalar, unda o'zlaringdan so'ranglar-chi, buni kim qilgan?"

Ibrohim alayhissalom bu so'zlari bilan qavmiga ikkita muhim haqiqatni anglatmoqchi edilar: Birinchidan, ular sajda qilib kelayotgan butlar hech narsaga qodir emas, hatto gapirishga ham ojizdirlar. Agar butlar gapira olmas ekan, demak ular hech qanday ishni ham qila olmaydilar. Ikkinchidan, agar butlar bu ishni qilmagan bo'lsa, demak buni boshqa kimdir qilgan – o'sha kishi Ibrohimning o'zlari edilar. Shu tariqa Ibrohim alayhissalom ularning butlarga bo'lgan e'tiqodlarining bema'niligini va ularning aqlsizligini ochiq namoyon qildilar.

Ular butlardan so'rab, javob ololmasliklarini bilgach, o'zlarining xato yo'lda ekanliklarini anglab yetdilar. Ibrohim alayhissalomning bu hikmatli savollari ularni sharmanda qildi va butlarga sig'inishning befoydaligini ko'rsatdi.

Foydalar:

1. Haqiqatni himoya qilishda hikmat va kinoya bilan dalil keltirish – dushmanni ham o'ylantirib qo'yadigan eng ta'sirchan usuldir. Ibrohim alayhissalomning bu uslubi bizga o'rnak bo'ladi.
2. Inson o'zi sajda qilayotgan narsaning ojizligini anglasa, yolg'on e'tiqoddan voz kechishi kerak. Butlar gapira olmas ekan, ular hech narsaga loyiq emaslar.
3. Alloh taolo haq yo'lida turgan bandalarini himoya qiladi va ularga hikmatli so'zlarni ilhom qiladi. Ibrohim alayhissalomning bu jasorati Allohning yordami bilan bo'lgan.
4. Aql-idrok egasi bo'lgan inson butlarga emas, balki hamma narsaga qodir bo'lgan Yagona Allohga ibodat qilishi lozim. Bu – insonni ezgulikka va baxtga yetaklovchi yagona yo'ldir.