سوره انبیا — آیه 63

معانی کلمات:

• بَلْ: بلکه (برای اعراض از سخن پیشین و اثبات مطلب جدید).
• کَبِیرُهُمْ: بزرگترین و رئیس آنها.
• فَاسْأَلُوهُمْ: پس از آنها بپرسید.
• یَنطِقُونَ: سخن میگویند، تکلم میکنند.

تفسیر آیه:

حضرت ابراهیم علیهالسلام پس از آنکه بتهای قوم خود را درهم شکست و تبر را بر گردن بت بزرگ گذاشت، وقتی قومش با تعجب و خشم از او پرسیدند: «آیا تو این کار را با خدایان ما کردی؟»، در پاسخ فرمود: «بلکه این کار را بزرگشان انجام داده است؛ این بت بزرگ که تبر بر گردنش است، آنها را شکسته است. پس اگر این بتها میتوانند سخن بگویند، از خودشان بپرسید که چه کسی این کار را کرده است.»

ابراهیم علیهالسلام با این بیانِ حکیمانه، در واقع حجت را بر آنها تمام کرد و ناتوانی و بیارادگی بتها را آشکار ساخت. او میخواست به آنها بفهماند که این بتهای بیجان و ناتوان، نه تنها نمیتوانند از خود دفاع کنند، بلکه حتی قادر به سخن گفتن نیستند؛ پس چگونه شایسته پرستش و عبادتاند؟ اگر آنها نمیتوانند سخن بگویند و از خود دفاع کنند، پس قطعاً نمیتوانند خالق و مدبر جهان باشند و سزاوار عبادت نیستند. این پاسخِ هوشمندانه، قوم را در برابر حقیقت قرار داد و آنها را به اندیشه واداشت که اگر این بتها هیچ کاری از دستشان برنمیآید، پس چرا آنها را میپرستند؟

فواید و پیامهای آیه:

1. بیان ناتوانی بتها و بطلان شرک: این آیه نشان میدهد که معبودهای دروغین، حتی قادر به سخن گفتن و دفاع از خود نیستند؛ پس چگونه میتوانند نیازهای بندگان را برآورده کنند و شایسته پرستش باشند؟
2. اهمیت استدلال و منطق در دعوت به توحید: حضرت ابراهیم علیهالسلام با روشی عاقلانه و منطقی، بطلان بتپرستی را اثبات کرد و نشان داد که دعوت به حق باید با استدلال و حکمت همراه باشد.
3. شجاعت در بیان حق: ابراهیم علیهالسلام با وجود اینکه در برابر قوم خشمگین و بتپرست قرار داشت، با شجاعت و صراحت، حق را بیان کرد و از هیچ تهدیدی نهراسید.
4. توحید، اساس نجات و سعادت: این آیه انسان را به تفکر در بطلان هرگونه معبود غیر از خداوند دعوت میکند و نشان میدهد که تنها خداوندِ قادر و دانا، شایسته عبادت و پرستش است.