سوره انبیا — آیه 66

معانی کلمات:

• «مِن دُونِ اللّهِ»: غیر از خدا، به جای خدا.
• «لَا یَنفَعُکُمْ»: به شما سودی نمیرساند.
• «وَلَا یَضُرُّکُمْ»: و به شما زیانی نمیزند.

تفسیر آیه:

حضرت ابراهیم علیهالسلام در ادامهی گفتوگوی خود با قومش، پس از آنکه آنان را به خاطر پرستش بتها سرزنش کرد، با لحنی توبیخآمیز و برای بیدار کردن عقلهای خفتهشان فرمود: «آیا به جای خداوند متعال، موجوداتی را عبادت میکنید که اگر آنها را بپرستید، هیچ نفعی به شما نمیرسانند و اگر آنها را رها کنید و عبادتشان نکنید، هیچ ضرری به شما نمیزنند؟» این بتها نه توانایی جلب خیر و منفعت برای شما را دارند و نه قدرت دفع شر و زیان از شما را. آنها حتی نمیتوانند از خودشان دفاع کنند، پس چگونه انتظار دارید که به شما کمک کنند؟ این سخن ابراهیم، در حقیقت، ابطال کامل عقلانی عبادت بتها بود و نشان میداد که پرستش این موجودات بیجان و ناتوان، نه تنها بیفایده است، بلکه نشانهی سفاهت و بیخردی است.

فواید و پیامهای آیه:

1. معیار سنجش عبادت: عبادت باید تنها برای کسی باشد که مالک نفع و ضرر است. پرستش موجودی که هیچ سود و زیانی برای انسان ندارد، عملی باطل و بیاساس است.
2. نقش عقل در دین: اسلام دین عقل و منطق است و انسان را دعوت میکند تا با اندیشه و تدبر، راه درست را از باطل تشخیص دهد. ابراهیم خلیل نیز با استدلال عقلی، بتپرستی را محکوم کرد.
3. توحید و رهایی از وابستگی: این آیه به انسان میآموزد که تنها به خداوندی تکیه کند که قادر مطلق است و همهی امور به دست اوست. این توکل، انسان را از وابستگی به موجودات ناتوان و بیاثر رها میسازد و به او آرامش و عزت واقعی میبخشد.
4. شجاعت در بیان حق: حضرت ابراهیم با وجود اینکه در اقلیت بود و در برابر بتپرستان قرار داشت، با شجاعت و صراحت، باطل بودن عقیدهی آنان را بیان کرد. این درس بزرگی برای مؤمنان است که در راه حق، از سرزنش و مخالفت دیگران نهراسند.