Аль-Муминун сүрөсү — Аят 24

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• الْمَلَأُ (аль-малаъ): Коомдогу кадыр-барктуу, таасирдүү адамдар, башчылар, аксакалдар.
• بَشَرٌ (башар): Адам, адамзаттан болгон жан.
• يَتَفَضَّلَ (ятафаддал): Өзүн жогору коюу, үстөмдүк кылуу, башкалардан артык болууну каалоо.
• مَلَائِكَةً (малаика): Периштелер.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Нух пайгамбардын (алайхи-с-салам) элинин арасындагы каапыр болгон кадыр-барктуу башчылары жана аксакалдары карапайым элге кайрылып: «Бул киши (Нух) силер сыяктуу эле жөнөкөй адам. Ал силерден эч кандай айырмасы жок. Анын пайгамбармын дегени — силерге башчы болуп, үстөмдүк кылууну каалаганы гана. Эгерде Аллах чынында элге пайгамбар жиберүүнү кааласа, анда периштелерден жибермек. Биз мурунку ата-бабаларыбыздын арасынан мындай нерсени (адамдан пайгамбар болушун) уккан эмеспиз», — деп айтышты. Алар өздөрүнүн ойлорунча, пайгамбар адамдан эмес, периштеден болушу керек деп эсептешти. Бирок бул алардын адашуусу жана текебердиги эле.

1. Аяттан алынуучу пайдалар:

• Ислам — акылга жана ой жүгүртүүгө чакырат: Аятта каапырлардын «эмнеге пайгамбар адамдан болот?» деген суроосуна жооп бар. Аллах адамдарга өздөрүнөн эле пайгамбар жиберет, анткени адам баласына адам гана үлгү боло алат. Бул — Аллахтын ырайымы жана даанышмандыгы.
• Текебердик жана бийликке умтулуу адашууга алып барат: Каапыр башчылар Нух пайгамбарды «башчылыкка умтулууда» деп айыпташты. Чынында, алар өздөрү бийликтен айрылып калуудан коркушкан. Бул — адамдын нафсинин жана бийликке болгон кумардын адашууга түрткөнүн көрсөтөт.
• Ата-бабаларды сокур тууроо туура эмес: «Биз мурунку ата-бабаларыбыздан мындайды уккан эмеспиз» деп айтуу — алардын далилсиз, эски салттарга гана таянгандыгын көрсөтөт. Ислам бизди акыйкатты издөөгө, ой жүгүртүүгө жана далилге таянууга үндөйт.
• Пайгамбарлар да адам болгон: Бул аят пайгамбарлардын да адамзаттан экенин, алардын адамдык сапаттары бар экенин, бирок Аллах тарабынан тандалганын жана аларга вахий келгенин түшүндүрөт. Бул — Исламдын адамзатка жакын, түшүнүктүү жана иш жүзүндө колдонууга ылайыктуу экенин көрсөтөт.
• Аллахтын эркине баш ийүү зарыл: Каапырлар «эгер Аллах кааласа, периште жибермек» деп өздөрүнүн оюн Аллахтын эрки менен байланыштырышты. Бирок алар Аллахтын эркин туура түшүнбөдү. Аллах каалагандай эле пайгамбар жиберет жана Анын даанышмандыгына шек келтирүү туура эмес.