سوره مؤمنون — آیه 24

معانی کلمات:

• الْمَلَأُ: اشراف و بزرگان قوم.
• يَتَفَضَّلَ: برتری جستن و برترى خواستن بر شما.
• لَأَنزَلَ مَلَائِكَةً: فرشتگان را (به جاى بشر) نازل مىكرد.
• فِي آبَائِنَا الْأَوَّلِينَ: در [روزگار] پدران و نياكان گذشته ما.

تفسیر آیه:

اشراف و سرانِ كفرپيشه از قوم نوح (علیهالسلام) به مردم عوام و پيروان خود گفتند: «اين شخص، جز بشرى مانند شما نيست؛ هيچ امتيازى بر شما ندارد و چيزى جز اين نمىخواهد كه بر شما برترى جويد و خود را بزرگ و رهبر شما سازد. اگر خدا مىخواست پيامبرى بفرستد، فرشتگانى را از آسمان نازل مىكرد، نه بشرى مانند شما را. ما هرگز چنين چيزى (ادعاى رسالت از سوى يك بشر) را در [عصر] پدران و نياكان گذشته خود نشنيدهايم.» آنان با اين سخنان، رسالت نوح را به باد تمسخر گرفتند و او را متهم به جنون كردند و گفتند: «او ديوانهاى است كه گمان مىبرد پيامبر است؛ صبر كنيد تا يا از اين ادعا دست بردارد و يا بميرد و ما از او راحت شويم.»

آنان در حقيقت دو اشكال و شبهه مطرح كردند: نخست اينكه چرا پيامبر از جنس بشر است؟ و دوم اينكه چرا او را از ميان خودشان برنگزيدهاند و او را برتر از خود مىداند؟ اما اين سخنان، نه از روى تحقيق و جستجوى حقيقت، بلكه از روى تكبر، عناد و ترس از دست دادن موقعيت و رياست خود بود.

فواید و پیامهای آیه:

1. سنت و روش همیشگی خداوند، فرستادن پیامبران از جنس خود بشر است تا مردم بتوانند با آنان ارتباط برقرار کنند و از آنان بیاموزند؛ نه از جنس فرشتگان، زیرا بشر توانایی دیدن و همراهی با فرشته را ندارد.
2. مخالفان حق، همواره برای ردّ دعوت پیامبران، بهانههای واهی میآورند و سعی میکنند با ایجاد شبهه، مردم را از پیروی حق بازدارند؛ اما این بهانهها هرگز مانع تحقق اراده الهی نمیشود.
3. تکیه بر «سنت گذشتگان» و «آنچه از پدران شنیدهایم» دلیل بر حقانیت نیست؛ بلکه باید حق را با عقل و وحی سنجید، نه با عادت و تقلید کورکورانه.
4. اتهام زدن پیامبران به جنون یا دروغ، از جمله روشهای همیشگی مستکبران در برابر دعوت انبیاست؛ اما پیامبران با صبر و استقامت، راه خود را ادامه دادند و سرانجام حق پیروز شد.
5. این آیه به ما میآموزد که در برابر سخنان ناحق و شبهات مخالفان، نباید سست شویم؛ بلکه باید با استدلال و اطمینان به وعده الهی، به راه خود ادامه دهیم و بدانیم که خداوند یار و یاور پیامبران و مؤمنان است.