سوره مؤمنون — آیه 67

معانی کلمات:

• مُسْتَکْبِرِینَ: تکبّر کنندگان، خود را بزرگ و برتر دانستن.
• بِهِ: منظور «بیت الله الحرام» یا «حرم» است.
• سَامِرًا: گروهی که شب هنگام گرد هم میآیند و گفتگو میکنند.
• تَهْجُرُونَ: سخن زشت و ناپسند گفتن؛ هُجر به معنای گفتار زشت و بیهوده است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، سرنوشت و رفتار مشرکان قریش را در برابر قرآن و حرم امن خود بیان میکند. آنان به جای آنکه از آیات الهی پند بگیرند و در برابر عظمت قرآن خاضع شوند، رفتاری متکبرانه پیش گرفتند. تکبر آنان به سبب انتسابشان به بیت الله الحرام بود؛ آنان میگفتند: «ما اهل حرم هستیم و هیچ کس بر ما غلبه نمیکند» و با این پندار باطل، خود را برتر از دیگران میدانستند و مردم را کوچک میشمردند. اما این پندار آنان نادرست بود، زیرا اهل واقعی حرم، پرهیزگاران و بندگان مخلص خداوند هستند، نه کسانی که با تکبر و غرور، حرمت آن مکان مقدس را میشکنند.

افزون بر این، آنان در شبها گردِ خانه خدا جمع میشدند و به گفتگوهای بیهوده و سخنان زشت میپرداختند. آنان به جای آنکه در آن فضای معنوی به ذکر و عبادت بپردازند، با سخنان ناپسند خود، قرآن و پیامبر را مورد تمسخر و اهانت قرار میدادند و هُجر (سخن زشت) میگفتند. این رفتار نشان میداد که آنان نه تنها از قرآن بهرهای نبردهاند، بلکه حرمت بیت الله را نیز پاس نمیدارند و با کردار زشت خود، آن مکان مقدس را آلوده میسازند.

فواید و پیامهای آیه:

• تکبر و خودبرتربینی، انسان را از پذیرش حق بازمیدارد و او را به انکار آیات الهی وادار میکند.
• انتساب به مکانهای مقدس یا نسبهای والا، بدون تقوا و عمل صالح، هیچ ارزشی ندارد؛ آنچه انسان را نزد خداوند گرامی میدارد، تقوا و اخلاص است.
• سخن زشت و بیهوده، بهویژه در مکانهای مقدس، نشانه بیادبی و بیحرمتی به شعائر الهی است و انسان مؤمن باید زبان خود را از گفتار ناپسند پاک نگه دارد.
• قرآن کریم، معیار سنجش ایمان و تقواست؛ کسانی که در برابر قرآن تکبر میورزند، در حقیقت از هدایت الهی محروم میمانند.