Аль-Муминун сүрөсү — Аят 89

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• سَيَقُولُونَ — «алар айтышат» дегенди билдирет, келечекте боло турган жоопту билдирет.
• لِلَّهِ — «Аллахтын» деген мааниде, баары Аллахка таандык экенин ырастоо.
• قُلْ — «айткын» деген буйрук, пайгамбарга (ага Аллахтын саламы болсун) карата айтылган.
• فَأَنَّىٰ — «кантип», «кайдан» деген суроо сөзү, таң калуу жана жемелоо маанисинде.
• تُسْحَرُونَ — «сыйкырланып калдыңарбы», башкача айтканда «акылыңар кантип бузулуп, адашып кетти» деген маанини берет.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Бул аятта Аллах Таала пайгамбарына (ага Аллахтын саламы болсун) кайрылып, мушриктердин өздөрүнүн оозу менен айта турган жообун алдын ала билдирип турат. Алар «Асман менен жердин, күндүн, айдын жана баарынын ээси ким?» деген суроого «Баары Аллахтын» деп жооп беришет. Алар Аллахтын жалгыз жаратуучу жана башкаруучу экенин моюнга алышат. Бирок ошол эле учурда Аллахтан башкаларга сыйынып, Ага шерик кошушат.

Ошондо Аллах пайгамбарына: «Эгер баары Аллахтын экенин өзүңөр моюнга алып жатсаңар, анда кантип акылыңардан адашып, сыйкырланып калгансыңар? Кантип ушундай ачык-айкын чындыкты көрүп туруп, Аллахтан башкаларга сыйынып, Ага шерик кошуп жатасыңар?» — деп айткыла деп буйруйт.

Башкача айтканда, алар өздөрүнүн тили менен Аллахтын жалгыз Ээ экенин ырасташат, бирок иш жүзүндө ага каршы келип, башкаларга сыйынышат. Бул алардын акылдарынын туура иштебей калганын, чындыкты адашуу менен алмаштырып алганын көрсөтөт. Алар өздөрүнүн ички карама-каршылыгына түшүп калышкан: тили менен бир нерсени айтышат, ал эми иштери менен ага каршы келишет.

1. Бул аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Чындык ачык-айкын: Аллахтын жалгыз Ээ экенин ар ким өз акылы менен түшүнө алат. Табияттагы тартип, ааламдын түзүлүшү — баары Жалгыз Жаратуучунун бар экенин көрсөтүп турат.
• Акылды туура колдонуу: Ислам адамды акылын иштетип, ой жүгүртүүгө чакырат. Өзүң моюнга алган чындыкка каршы иш кылуу — акылсыздыктын белгиси.
• Ички биримдик: Адамдын тили менен иши, ичи менен сырты бирдей болушу керек. Ислам бул ынтымакты жана чынчылдыкты талап кылат.
• Тообо жана ойлонуу: Эгер адам өзүнүн карама-каршылыгын байкаса, бул ага түз жолго кайтууга мүмкүнчүлүк. Аллах ар дайым пендесине акыл-эс жана түшүнүү берген, ошону менен чындыкты табууга болот.
• Исламдын жөнөкөйлүгү: Ислам татаал эмес, ал адамдын табиятына шайкеш келет. Аллахтын жалгыздыгын моюнга алуу — эң табигый жана акылга сыярлык иш. Ошондуктан адамды адаштырган нерселерден алыс болуп, Аллахка гана сыйынуу — бакыттын жана тынчтыктын жолу.