Furqan surəsi — Ayə 45

1) Bəzi sözlərin izahı:

• أَلَمْ تَرَ (Ələm tərə): "Görmədinmi?" deməkdir. Burada görmək gözlə deyil, qəlblə düşünmək, ibrət götürmək mənasındadır. Yəni: "Diqqət yetirib düşünmədinmi?"
• مَدَّ (Məddə): "Yaydı, uzatdı, sərdi" deməkdir.
• الظِّلَّ (Əz-zillə): "Kölgə" deməkdir.
• سَاكِنًا (Sakinən): "Hərəkətsiz, sabit, bir yerdə qalan" deməkdir.
• دَلِيلًا (Dəlilən): "Dəlil, işarə, nişanə" deməkdir.

2) Ayənin təfsiri:

Ey insan, heç fikirləşmədinmi ki, Rəbbin kölgəni necə yayıb sərdi? Dan yeri söküləndən günəş doğana qədər yer üzünü əhatə edən o sərin kölgəni Allahın qüdrəti ilə görürsən. Əgər Allah istəsəydi, o kölgəni hərəkətsiz, bir yerdə donub qalan bir hala gətirərdi — nə azalar, nə də çəkilərdi. Lakin Allah belə etmədi; günəşi kölgəyə dəlil və nişanə etdi. Günəşin hərəkəti ilə kölgənin uzandığını, sonra tədricən qısaldığını görürsən. Günəş nə qədər yüksəlirsə, kölgə də bir o qədər azalır və çəkilir.

Bu, Allahın qüdrətinin və hikmətinin açıq-aydın dəlillərindən biridir. Kölgəni də, günəşi də yaradan, onları bir-birinə bağlı qanunlarla idarə edən yalnız Allahdır. Günəş olmasaydı, kölgə tanınmazdı; işıq olmasaydı, qaranlığın mahiyyəti bilinməzdi. Çünki əşyalar bir-birinin ziddi ilə tanınır. Elə isə bu qədər aşkar dəlillərə baxıb da Allahın vahidliyini, Onun tək ibadətə layiq olduğunu dərk etməyəkmi?

3) Dəvət və nəsihət:

Bu ayə bizə Allahın sonsuz mərhəmətini və qüdrətini göstərir. Hər səhər dan yeri söküləndə sərin kölgəni bizə əta edən, sonra günəşin işığı ilə həyatı canlandıran Allahdır. O, təkcə kölgəni yaratmaqla qalmadı, həm də onu günəş vasitəsilə bizə tanıtdı — sanki təbiətin səhifələrində Allahın qüdrətinə dair canlı bir dərs yazdı.

Gəlin bu ayəyə qəlblə baxaq. Kölgənin sərinliyində Allahın lütfünü, günəşin işığında isə Onun əzəmətini görək. Unutmayaq ki, bizi yaradan, bizi yaşadan, hər an bizə rəhm edən yalnız Odur. Elə isə şükrü dilimizdən, ibadəti qəlbimizdən əskik etməyək. Allahın yaratdığı bu gözəl aləmdə Onun varlığının izlərini görüb imanımızı artıraq və bu imanla həm dünyada, həm axirətdə nicat tapaq.