Аш-Шуара сүрәсе — Аять 74

Сүзләрнең мәгънәләре:

• بَلْ — бәлки, киресенчә, юк (инкяр өчен килә).
• وَجَدْنَا — без таптык, очраттык.
• آبَاءَنَا — безнең ата-бабаларыбызны.
• كَذَٰلِكَ — шулай ук, шул рәвешчә.
• يَفْعَلُونَ — эшлиләр, кылалар.

Аять тәфсире:

Ибраһим галәйһиссәлам үз кавеменә: "Сез гыйбадәт кылган сыннар сезне ишетәме, яки сезгә файда яки зарар китерә аламы?" — дип сорагач, алар җавап бирә алмадылар һәм акыллары буталды. Аларның дәлилләре бетте, шуңа күрә алар наданлык һәм тәкълид юлына кереп: "Юк, алар безне ишетмиләр, безгә файда да, зарар да китерә алмыйлар. Ләкин без ата-бабаларыбызның шулай эшләгәннәрен таптык, шуңа күрә без дә аларга иярәбез", — диделәр. Алар хакыйкатьне белә торып та, гадәткә һәм ата-баба юлына иярүне өстен күрделәр, дәлил һәм бөрханга түгел, ә тәкълидкә таяндылар. Бу — аларның тулысынча җиңелүе һәм акылсызлыгы иде, чөнки ата-бабаның ялгыш эше хак була алмый.

Аятьтән алынган файдалар:

1. Хак дин һәм тәүхид — акыл һәм дәлил дине, ә батыл гадәтләргә һәм тәкълидкә нигезләнми.
2. Кеше ата-бабасының гадәтләренә һәм юлларына ияргәндә, аларның хак яки батыл икәнлеген тикшерергә тиеш; хак булса — алырга, батыл булса — калдырырга.
3. Ислам динендә акыл һәм фикер йөртү зур урын алып тора, ә наданлык һәм сокыр тәкълид — шелтәгә лаек.
4. Пәйгамбәрләрнең дәгъваты кешеләрне уятырга һәм аларны хакыйкатьне эзләргә өнди, хәтта бу ата-баба юлыннан аерылса да.
5. Кеше үз эшләрендә акыл белән эш итәргә һәм һәрнәрсәне аңлап, белеп эшләргә тиеш, ә "безнең ата-бабалар шулай эшләгән" дигән сүз — дәлил түгел.