Аш-Шуара сүрәсе — Аять 75

Сүзләрнең мәгънәләре:

• أَفَرَأَيْتُم — "әйтче, күрдегезме?" яки "әйтче, уйлап карагыз әле?" дигән мәгънәне бирә. Бу — игътибарны җәлеп итү, фикергә чакыру формасы.
• مَا كُنتُمْ تَعْبُدُونَ — "сез гыйбадәт кылган нәрсәләр" — ягъни сыннар, потлар.

Аять тәфсире:

Ибраһим галәйһиссәлам үз кавеменә, аларның потларга гыйбадәт кылуларының мәгънәсезлеген аңлатыр өчен, мондый сорау бирә: "Әйтче, сез уйлап карагыз әле, сез гыйбадәт кылган нәрсәләр нәрсә соң ул?" Бу сорау аларны фикер йөртергә, үз эшләренә тәнкыйть күзлеге белән карарга өнди. Ибраһим аларны потларның бер нәрсәгә дә ярамаганлыгын, аларның ишетмәүләрен, күрмәүләрен, файда да, зарар да китерә алмауларын аңларга чакыра. Ул аларның игътибарын шуңа юнәлтә: сез һәм сезнең ата-бабаларыгыз гыйбадәт кылган бу сыннар — алар бернинди кодрәткә ия түгел. Алар — таштан, агачтан ясалган мәхлукатлар гына. Әгәр дә сез чыннан да уйлап карасагыз, бу сыннарның сезгә һичнәрсә бирә алмаганнарын, сезнең догаларны ишетмәүләрен күрерсез. Ибраһим бу сорау белән аларның аңнарына мөрәҗәгать итә, чөнки ул аларның гакылларына таянып, хакыйкатьне аңлатасы килә. Ул аларны потларга табынуның мәгънәсезлеген үзләре аңларга өнди.

Аятьтән алынган файдалар:

• Ибраһим галәйһиссәламнең әдәбе — ул кавеменә туры килмичә, аларны уйланырга чакыра, сорау бирә. Бу — дәгъватнең матур ысулы.
• Акыл белән фикер йөртү — хакыйкатькә ирешү юлы. Кеше үз гамәлләренә тәнкыйть күзлеге белән караса, ялгышын күрә ала.
• Потларга, сыннарга табыну — акылсызлык, чөнки алар бернинди кодрәткә ия түгел. Хакыйкый гыйбадәткә лаек булган — бары тик Аллаһы Тәгалә генә.
• Ислам дине — фикер йөртү, акыл куллану дине. Ул кешене сукыр гына иярүгә түгел, ә аңлы рәвештә хакыйкатьне кабул итәргә чакыра.