سوره شعراء — آيت 74

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• قَالُوا: انهن چيو.
• بَلْ: (هي هڪ حرف آهي جيڪو اڳئين ڳالهه کي رد ڪرڻ ۽ نئين ڳالهه بيان ڪرڻ لاءِ اچي ٿو) پر، بلڪه.
• وَجَدْنَا: اسان ڏٺو، اسان ڀيٽيو.
• آبَاءَنَا: اسان جا ابا ڏاڏا، اسان جا وڏا.
• كَذَٰلِكَ: اهڙي طرح، ائين.
• يَفْعَلُونَ: اهي ڪندا هئا، اهي عمل ڪندا هئا.

2) تفسير:

حضرت ابراهيم عليه السلام پنهنجي قوم کي سمجهايو ته هي بت جيڪي توهان پوڄيندا آهيو، اهي نه ٿا ٻڌي سگهن، نه ڪا توهان جي دعا جو جواب ڏئي سگهن ٿا، ۽ نه ئي ڪنهن جو ڪجهه ٿي سگهن ٿا. جڏهن حضرت ابراهيم عليه السلام انهن کان اهو سوال ڪيو ته آخر ڇو ٿا انهن بتان کي پوڄيو، ته انهن وٽ ڪو به صحيح ۽ دليل وارو جواب نه هو. انهن پنهنجي بيوسيءَ ۾ اهو چيو ته اسان جا وڏا ڏاڏا اهڙو ئي ڪم ڪندا هئا، اسان انهن جي پيروي ۽ نقل ڪري رهيا آهيون. يعني انهن وٽ ڪو به عقلي يا شرعي دليل نه هو، رڳو اڻ ڄاڻائي ۾ پنهنجن ابن ڏاڏن جي اونداهي رستي تي هلندڙ هئا.

3) فائدا ۽ سبق:

• تقليد ۽ پيروي جو نقصان: هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته صرف وڏن جي پيروي ڪرڻ ۽ انهن جي اڻ ڄاڻائي واري رستي تي هلڻ عقلمندي ناهي. هر ڳالهه کي دليل ۽ قرآن جي روشنيءَ ۾ پرکڻ گهرجي.
• حق جي ڳولا جي ترغيب: اسلام اسان کي سيکاريندو آهي ته اسان پنهنجي عقل کي استعمال ڪريون ۽ حق جي ڳولا ڪريون. جيڪڏهن اسان جا وڏا ڪنهن غلط ڳالهه تي هئا ته ان کي نه مڃڻ ۾ ئي اسان جي ڀلائي آهي.
• قرآن جي سچائي: قرآن مجيد اهڙن واقعن کي بيان ڪري ٿو جيڪي انسان جي فطرت ۽ سندس ڪمزورين کي ظاهر ڪن ٿا. هي آيت اسان کي ٻڌائي ٿي ته جيڪي ماڻهو حق کان منهن موڙيندا آهن، انهن وٽ آخرڪار ڪو به مضبوط دليل نه هوندو آهي ۽ اهي رڳو پنهنجن ابن ڏاڏن جي اونداهي رستي جو سهارو وٺندا آهن.
• اسلام جي آساني ۽ سادگي: اسلام اهو ناهي ته اسان انڌو ڪن ڪري پيروي ڪريون، بلڪه اسلام اسان کي سوچڻ، سمجهڻ ۽ حق کي قبول ڪرڻ جي دعوت ڏئي ٿو. اهو ئي سبب آهي جو قرآن مجيد بار بار انسان کي غور ۽ فڪر ڪرڻ جي تلقين ڪري ٿو.