Shu'aro surasi — Oyat 74

Kalimalarning ma'nolari:

• Bal: Yo'q, aksincha.
• Vajadna: Topdik, ko'rdik.
• Oba'ana: Ota-bobolarimizni.
• Yaf'alun: Qiladigan edilar.

Tafsir:

Ibrohim alayhissalom o'z qavmiga butlarga sig'inishlarining befoydaligini, ular na eshita olishini, na foyda va na zarar yetkaza olishini bayon qilib, ularni aqlga chorlagan edi. Shunda ular dalil va hujjat keltira olmay, ojizliklarini yashirish uchun faqat taqlidni bahona qilib: "Yo'q, ular bizga hech narsa demaydi va bizni eshitmaydi. Lekin biz ota-bobolarimizni shunday qilayotganlarini topdik, ya'ni ular ham shu butlarga sig'inardilar. Biz ham ularga ergashib, xuddi shunday qilamiz", deyishdi.

Ular ota-bobolarining xato yo'lini ko'r-ko'rona taqlid qilishni o'zlariga dalil qilib oldilar. Holbuki, haqiqatda ota-bobolarning xato qilishi keyingi avlod uchun gunoh va xatoni halol qilmaydi. Bu ularning aqlsizligi va haqdan yuz o'girganliklarining yaqqol ifodasi edi.

Foydalar:

1. Taqlid (ko'r-ko'rona ergashish) haqiqatni topishga to'sqinlik qiladi. Inson ota-bobosining dinida bo'lishi bilan kifoyalanib, aqlini ishlatmasligi noto'g'ridir.
2. Haqiqatni aniqlashda mezon — aql va vahiy, ya'ni Qur'on va sahih hadislardir. Kimning yo'li shu mezonlarga mos kelsa, u haqdadir, kimniki mos kelmasa, u xatodadir.
3. Bu qissadan saboq shuki, inson o'z e'tiqodi va amallarini mustaqil ravishda o'ylab, tekshirib ko'rishi lozim. Ota-bobolariga ergashish yaxshi ish bo'lsa-da, lekin ularning xatolarini takrorlash aqlsizlikdir.
4. Islom dini aql va dalilga asoslanadi. U har bir insonni o'ylashga, tadqiq qilishga va haqiqatni izlashga chorlaydi. Bu esa insonni jaholat va xurofotlardan ozod qiladi.