Shu'aro surasi — Oyat 75

Kalimalarning ma'nolari:

• A-faroaytum: O'ylab ko'rdingizmi? Bilib oldingizmi?
• Mā kuntum ta'budūn: Sizlar ibodat qilayotgan narsalaringiz.

Tafsir:

Ibrohim alayhissalom o'z qavmiga shunday dedi: "O'ylab ko'rdingizmi, sizlar ibodat qilib yurgan narsalaringizni?" Ya'ni, sizlar butlarga, sanamlarga ibodat qilasizlar. Bu butlar eshitmaydi, ko'rmaydi, foyda ham, zarar ham yetkaza olmaydi. Ular sizning duolaringizni eshitmaydi, sizlarga hech qanday yordam bera olmaydi. Sizlar esa shu ojiz narsalarni Allohga sherik qilib, ularga sajda qilasizlar. Holbuki, ular o'zlariga ham, sizlarga ham na foyda, na zarar keltira oladigan jonli narsalar emas.

Ibrohim alayhissalom bu so'zlari bilan qavmini o'ylashga, aql-idrok bilan fikr yuritishga chorlamoqda. Ular ibodat qilayotgan narsalarning asl holatini anglab yetishlarini, shu orqali haqiqatni topishlarini istaydi. Chunki inson o'ylab, tafakkur qilsa, albatta, yolg'on bilan haqni farqlay oladi.

Foydalar:

1. Inson o'z e'tiqodi va amallari ustida doimiy ravishda tafakkur qilishi, o'ylab ko'rishi lozim. Chunki aql-idrok bilan yondashish insonni haqiqatga yetaklaydi.
2. Musulmon kishi o'z e'tiqodida sabrli va og'ir bo'lishi, haqni tushuntirishda davom etishi kerak. Ibrohim alayhissalom qavmining butparastligiga qaramay, ularni to'g'ri yo'lga chaqirishdan to'xtamadilar.
3. Ibodat faqat Allohga xos bo'lishi lozim. Hech qanday maxluqot, but yoki sanam ibodatga loyiq emas. Bu tushuncha inson qalbini poklaydi va uni Yaratganga yaqinlashtiradi.
4. Haqiqatni izlashda ota-bobolardan qolgan urf-odatlar ham, qabila an'analari ham dalil bo'la olmaydi. Faqat aql va vahiy asosida to'g'ri yo'lni topish mumkin.