سوره شعراء — آيت 75

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• أَفَرَأَيْتُم: ”ڇا اوھان ڏٺو؟“ يعني ڇا اوھان غور ۽ فڪر سان ڏٺو ۽ سمجهيو؟
• مَا: ”جيڪي شيون“ (هتي مراد بت ۽ مورتيون آهن).
• كُنتُمْ تَعْبُدُونَ: ”اوھان جن جي پوڄا ڪندا هئا“ يعني اوھان ۽ اوھان جا ابن ڏاڏا جن جي عبادت ڪندا رهيا.

2) آيت جي تفسير:

حضرت ابراهيم عليه السلام پنهنجي قوم کي سمجهاڻي ڏيندي فرمايو ته اوھان ذرو غور ۽ فڪر ڪري ڏسو ته هي بت ۽ مورتيون، جن جي اوھان ۽ اوھان جي ابن ڏاڏن عبادت ڪئي آهي، ڇا اهي ڪجهه ٻڌي سگهيون ٿيون؟ ڇا اهي ڪنهن کي نفعو يا نقصان پهچائي سگهيون ٿيون؟ اهي نه ٻڌن ٿيون، نه ڏسن ٿيون، نه ڪنهن جي مدد ڪري سگهيون ٿيون ۽ نه ئي ڪنهن تي ڪا قدرت رکن ٿيون. اهڙين بي جان ۽ بي وس شين کي معبود بڻائڻ ۽ انهن جي آڏو جهڪڻ سراسر بيوقوفي ۽ گمراهي آهي. حضرت ابراهيم عليه السلام اهو به واضح ڪيو ته هي بت ۽ مورتيون، جن کي اوھان الله کان سواءِ پوڄيندا آهيو، سي منهنجا دشمن آهن، ڇو ته اهي نه ئي مون کي ڪو فائدو پهچائي سگهيون ٿيون ۽ نه ئي مون کي ڪنهن نقصان کان بچائي سگهيون ٿيون. پر منهنجو رب ۽ مالڪ ته رب العالمين آهي، جيڪو سڀني جهانن جو پالڻهار ۽ سنڀاليندڙ آهي. اهو ئي آهي جنهن مون کي بهترين صورت ۾ پيدا ڪيو، اهو ئي مون کي دنيا ۽ آخرت جي ڀلائيءَ ۽ مصلحت جو رستو ڏيکاري ٿو، اهو ئي مون کي کاڌو ۽ پاڻي عطا ڪري ٿو، ۽ جڏهن مان بيمار ٿيان ٿو ته اهو ئي مون کي شفا ڏئي ٿو ۽ تندرست ڪري ٿو. اهو ئي آهي جيڪو مون کي دنيا ۾ موت ڏئي ٿو، پوءِ قيامت جي ڏينهن مون کي ٻيهر زندهه ڪري اٿاريندو. ان کان سواءِ ٻيو ڪو به اهڙو ڪم ڪرڻ تي قدرت نه رکي ٿو. ۽ اهو ئي آهي جنهن کان مان اميد رکان ٿو ته قيامت جي ڏينهن منهنجا گناه معاف ڪندو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• غور ۽ فڪر جي دعوت: هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسان پنهنجي عقيدن ۽ عملن تي غور ۽ فڪر ڪريون، ۽ اهو ڏسون ته اسان جن شين کي پوڄيندا آهيون يا جن تي ڀاڙيندا آهيون، سي واقعي به اسان جي ڪنهن ڪم اچي سگهيون ٿيون يا نه.
• توحيد جي اهميت: حضرت ابراهيم عليه السلام جي سوال ۾ اهو سبق آهي ته صرف الله ئي عبادت جو حقدار آهي، ڇو ته اهو ئي خالق، رازق، شافي ۽ مالڪ آهي. ٻين شين کي معبود بڻائڻ سراسر گمراهي آهي.
• الله جي نعمتن جي ياد ڏيارڻ: آيت ۾ الله جي انهن نعمتن جو ذڪر آهي ته اهو ئي اسان کي پيدا ڪري ٿو، رزق ڏئي ٿو، شفا ڏئي ٿو، موت ۽ حيات جو مالڪ آهي ۽ گناهن جي معافيءَ جو اختيار رکي ٿو. اهي سڀ نعمتون اسان کي الله سان محبت ۽ ان جي شڪرگذاريءَ ڏانهن راغب ڪن ٿيون.
• اسلام جي سچائيءَ جو اظهار: هي آيت ڏيکاري ٿي ته اسلام ڪيئن عقلي ۽ دلي دليلن سان انسان کي سچي رستي ڏانهن سڏي ٿو، ۽ ان ۾ ڪا به زبردستي يا بي بنياد ڳالهه ناهي.
• آخرت تي ايمان جي ترغيب: آيت ۾ قيامت، جزا ۽ معافيءَ جو ذڪر آهي، جيڪو اسان کي آخرت تي ايمان آڻڻ ۽ نيڪ عملن ڪرڻ جي ترغيب ڏئي ٿو، ته جيئن اسان الله جي رحمت ۽ بخشش جا حقدار بڻجي سگهون.