سوره آل عمران — آیه 26

معانی کلمات:

• اللَّهُمَّ: به معنای «یا الله» است؛ دعا با این لفظ، مخصوص خداوند است.
• مَالِکَ الْمُلْکِ: فرمانروای مطلق و مالک همهٔ پادشاهیها و حکومتها.
• تُؤْتِی: میدهی و عطا میکنی.
• تَنزِعُ: میگیری و سلب میکنی.
• تُعِزُّ: عزت و سربلندی میدهی.
• تُذِلُّ: خواری و ذلت میدهی.
• بِیَدِکَ الْخَیْرُ: تمام خیر و نیکی در دست قدرت توست.

تفسیر آیه:

ای پیامبر، به مردم بیاموز که چگونه با خداوند سخن بگویند و او را با این کلمات ستایش کنند: «بار خدایا! تو فرمانروای مطلق همهٔ جهان هستی؛ تو به هرکس که بخواهی، حکومت و پادشاهی عطا میکنی و از هرکس که بخواهی، آن را بازپس میگیری. تو هر که را بخواهی عزت میدهی و هر که را بخواهی خوار میکنی. تمام خوبیها و نیکیها به دست توست و هیچ خیری جز از سوی تو نیست. بهراستی که تو بر هر چیزی توانایی.»

این آیه به مسلمانان درس توحید و اعتماد به خدا میدهد و به آنان میآموزد که همهٔ قدرتهای ظاهری در جهان، چه پادشاهی، چه ثروت، چه عزت و چه ذلت، همه به دست خداوند است و اوست که بر اساس حکمت و عدل خود، این نعمتها را میان بندگان تقسیم میکند. هیچکس بهتنهایی صاحب قدرت نیست، بلکه همهچیز از آنِ خداست و او هر لحظه میتواند وضعیت را تغییر دهد. این آیه همچنین بیانگر آن است که خداوند دارای صفت «ید» (دست) است، بهگونهای که شایستهٔ ذات پاک اوست، نه مانند دست مخلوقات.

فواید و پیامهای آیه:

1. تقویت توکل و امید: وقتی مؤمن بداند که همهٔ امور به دست خداست، در برابر سختیها و ناملایمات صبور میشود و در برابر قدرتهای ظاهری احساس ضعف نمیکند؛ زیرا میداند که عزت و ذلت، همه به ارادهٔ خداست.
2. درس تواضع و فروتنی: این آیه به قدرتمندان و صاحبان حکومت یادآوری میکند که قدرت آنها از سوی خداست و هر لحظه ممکن است گرفته شود؛ بنابراین نباید مغرور شوند و باید از قدرت خود در راه خیر و عدالت استفاده کنند.
3. آرامش دل در برابر تغییرات: انسان با دانستن اینکه فراز و نشیبهای زندگی، چه در سطح فردی و چه در سطح اجتماعی، به دست خداوند حکیم است، آرامش مییابد و از نگرانیهای بیجا رها میشود.
4. دعا و نیایش با خدا: این آیه به ما میآموزد که با خداوند چگونه سخن بگوییم و او را با نامها و صفات زیبایش صدا بزنیم و از او بخواهیم که عزت و خیر را نصیب ما گرداند.
5. ایمان به قدرت مطلق خدا: این آیه ایمان به قدرت بینهایت خداوند را تقویت میکند و به ما میآموزد که هیچ کاری برای او سخت نیست؛ او بر همهچیز تواناست و هیچ چیز از حیطهٔ قدرت او خارج نیست.