Ар-Рум сүресі — Аят 39

1. Қиын сөздердің мағынасы:

• ﴿رِبًا﴾ — "риба" — пайыз, яғни қарызға берілген ақшаның өсуін көздеп, одан артық қайтарым талап ету.
• ﴿لِّيَرْبُوَ﴾ — "өсуі үшін", "көбеюі үшін".
• ﴿زَكَاةٍ﴾ — "зекет" — Алланың разылығы үшін мұқтаждарға берілетін садақа.
• ﴿وَجْهَ اللَّهِ﴾ — "Алланың разылығы", "Алланың жүзі" — яғни тек Алла үшін, Оның ризалығын көздеп.
• ﴿الْمُضْعِفُونَ﴾ — "көбейтілушілер", "сауаптары еселенушілер".

1. Аяттың тәпсірі:

Бұл аятта Алла Тағала адамдардың мал-мүлкіне қатысты екі түрлі жолды салыстырып, қайсысының шынайы пайда әкелетінін түсіндіреді.

Біріншісі — адамдарға қарыз немесе ақша беріп, одан артық қайтарым алуды көздеу, яғни риба жолы. Мұндай амалдың мақсаты — адамдардың мал-мүлкінің арасында өсіп, көбею. Алайда Алла Тағала бұл жолмен жиналған пайданың Өзінің алдында ешбір құны жоқ екенін, оған береке берілмейтінін, тіпті ол малдың жойылып, жоқ болып кететінін хабарлайды. Себебі риба — әділетсіздікке, адамдардың қаналуына негізделген амал, сондықтан ол Алланың разылығын әкелмейді.

Екіншісі — зекет пен садақа жолы. Адам өз малынан мұқтаждарға тек Алланың разылығын көздеп, Оның сауабын тілеп берсе, міне, осы амал Алланың алдында қабыл болады және оның сауабы еселеніп, көбейтіледі. Мұндай адамдар — шынайы көбейтушілер, яғни сауаптары мен жақсылықтары ұдайы артып отыратындар. Олар дүниеде аз берген болса да, ақыретте мол сыйға ие болады.

Бұл аят адамға шынайы байлық пен пайданың өлшемі — Алланың алдындағы қабылдық пен сауаптың еселенуі екенін үйретеді. Дүниелік есеппен көбейген нәрсе рухани жағынан жоқ болуы мүмкін, ал Алла үшін берілген аз ғана нәрсе шексіз көбейтіледі.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Бұл аят адамды риба сияқты әділетсіз жолдардан сақтандырып, шынайы пайда мен берекенің Алланың разылығымен келетінін түсіндіреді.
• Зекет пен садақа берудің маңыздылығын, оның сауабының еселенетінін көрсетеді. Бұл — мұсылманды жақсылыққа, жомарттыққа шақыратын ынталандыру.
• Амалдың құндылығы ниетке байланысты екенін үйретеді: тек Алланың разылығы үшін жасалған іс қана шынайы қабыл болады.
• Исламның әділеттілікке, мейірімділікке және өзара көмекке негізделгенін көрсетеді. Бұл — адамды Исламға жақындататын, оның жүрегін жұмсартатын ұлы қағида.
• Ақыреттегі сауаптың дүниелік пайдадан әлдеқайда құнды екенін еске салады, бұл адамды мәңгілік бақытқа бағыттайды.