سوره لقمان — آیه 27

## معانی واژگان

• أَقْلَامٌ: جمع «قلم»، به معنای قلم‌ها (برای نوشتن).
• يَمُدُّهُ: آن را افزایش می‌دهد و به آن می‌پیوندد.
• مِن بَعْدِهِ: از پشتِ آن، یعنی علاوه بر آن و در ادامه‌اش.
• كَلِمَاتُ اللَّهِ: سخنان و نشانه‌های بی‌پایان خداوند که هیچ‌کس به شمارش و احاطهٔ آن‌ها توانا نیست.
• عَزِيزٌ: شکست‌ناپذیر و پیروزمندی که هیچ‌کس بر او چیره نمی‌شود.
• حَكِيمٌ: دارای حکمت کامل در آفرینش و تدبیر امور.

## تفسیر آیه

خداوند متعال در این آیه، عظمت و بی‌نهایت بودنِ سخنان و نشانه‌های خود را با مثالی بسیار گویا بیان می‌کند: اگر تمام درختان روی زمین را به قلم تبدیل کنند و دریاها را مرکب سازند و هفت دریای دیگر نیز به آن دریا افزوده شود تا مرکبِ بیشتری فراهم آید، و با این همه قلم و مرکبِ بی‌شمار، بخواهند کلمات و نشانه‌های خداوند را بنویسند، هرگز این کلمات پایان نمی‌پذیرد؛ بلکه قلم‌ها می‌شکنند و مرکب‌ها تمام می‌شوند، اما سخنان و آیات الهی همچنان بی‌پایان باقی می‌ماند. این بیان، اشاره به آن دارد که علم و حکمت و قدرت خداوند نامتناهی است و هیچ موجودی توانایی احاطه بر آن را ندارد. سپس خداوند می‌فرماید: همانا خداوند عزیز و شکست‌ناپذیر است و هیچ‌کس نمی‌تواند بر ارادهٔ او غلبه کند، و حکیم است در آفرینش و تدبیرِ همهٔ موجودات؛ یعنی هر کاری که می‌کند از روی حکمت و مصلحت است.

## فواید و پیام‌های آیه

1. بی‌نهایت بودن علم و کلام الهی: این آیه به ما می‌آموزد که دانش و سخنان خداوند پایانی ندارد و هرچه بیشتر در آیات و نشانه‌های او تأمل کنیم، باز هم ناشناخته‌های بسیاری باقی می‌ماند. این امر، انسان را به تواضع علمی و تلاش پیوسته برای شناخت بیشتر پروردگار دعوت می‌کند.
2. عظمت و قدرت بی‌پایان خداوند: وقتی می‌فهمیم که تمام درختان و دریاهای جهان برای نوشتن کلمات الهی کافی نیستند، درمی‌یابیم که خالق ما چقدر بزرگ و تواناست. این شناخت، محبت و خشیت ما را نسبت به او افزایش می‌دهد و ما را از وابستگی به مخلوقات بی‌نیاز می‌سازد.
3. حکمت الهی در آفرینش: یادآوری اینکه خداوند «حکیم» است، به ما اطمینان می‌دهد که هر آنچه در جهان رخ می‌دهد، بر اساس حکمت و مصلحت است؛ حتی اگر ما درک نکنیم. این باور، آرامش دل و رضایت به قضای الهی را در پی دارد.
4. دعوت به تفکر و تدبر: این آیه ما را به اندیشیدن در شگفتی‌های آفرینش و نشانه‌های خداوند در طبیعت دعوت می‌کند؛ زیرا هر درخت و هر دریایی، خود آیه‌ای از آیات بی‌پایان اوست و می‌تواند ما را به شناخت بیشتر خالق رهنمون شود.